"ဟာတူးရွာ" ၏ တည်းဖြတ်မှု မူကွဲများ

၉၀ ဘိုက် ဖယ်ရှားခဲ့သည် ,  ပြီးခဲ့သည့် ၈ နှစ်
တည်းဖြတ်မှုအတွက် စကားချပ် မရှိပါ
[[ဟာတူး]] ကျေးရွာသည် [[ချင်းပြည်နယ်]] တောင်ပိုင်း၊ [[မတူပီ]] (Matupi) မြို့နယ် အရှေ့တောင်ဘက် ယွင်းယွင်း၌ တည်ရှိသော အလွန်လှပသည့် ကျေးရွာကလေး တစ်ရွာပင် ဖြစ်သည်။ အရှေ့ဘက် တွင် [[ယံပါး]] (Zampa) တောင်တန်း၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် [[ဟာယုံ]] (Hal Zung) ကျေးရွာ၊ အနောက်ဘက်ခြမ်းတွင် [[ကာအိမ်း]] (Kal Im) ကျေးရွာအုပ်စု၊ မြောက်ဘက်ခြမ်းတွင် လှန်းပြန်း (Hlang Prang) ခေါ် [[ချန်းပြန်း]] [[ကျေးရွာ]] အုပ်စု၊ နှင့် တောင်ဘက်ပိုင်းတွင် [[ရွှင်သွီး]] (Sun Tui) နယ်တို့ဖြင့် နယ်နမိတ် ထိစပ်လျပ် ရှိနေပါ သည်။
 
ရွာတည်ဆောက်မှု ပုံသဏ္ဍာန်မှာ ရွာတန်းရှည် ပုံသဏ္ဍာန်ဖြစ်ပြီး မြောက်မှ တောင်ဘက်သို့ သွယ်တန်းသွားသည်။ ရွာအတွင်း ရပ်ကွက် နှစ်ခုရှိပြီး ခေါ်ဒ်ဗါး ချောင်းငယ်ကလေးဖြင့် ခွဲခြားထားသည်။ ရွာ၏ အနောက်ဘက်ခြမ်းတွင် [[ကီလောင်]] (Ki Long) ချောင်းကလေး စီးဆင်းသွားရာ လှပ သော သဘာဝပန်းချီ ကာားချပ်သဖွယ်ကားချပ်သဖွယ် ကဗျာဆန်လှသည်။ ရွာအတွင်း နေထိုင်သူများ အနေဖြင့် အိမ်ခြေ (၆ဝ) နီးပါးခန့် ရှိပြီး၊ လူဦးရေ အနေဖြင့် (၃ဝဝ) ခန့် နေထိုင်ကြသည်။ လူဦးရေ အိမ်ခြေအနေဖြင့် နည်းပါးလှသော်လည်း [[မတူပီ]] မြို့နယ် အတွင်း ဖွ့ံဖြိုးတိုးတက်မှုနှုန်းဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုနှုန်း အမြင့်ဆုံး [[စံပြကျေးရွာ]]ပင် ဖြစ်သည်။ သာဓက တစ်ခုအနေဖြင့် [[မတူပီ]] တစ်မြို့နယ်လုံး၌ ကိုယ်ထူကိုယ်ထ ရေအားလျှပ်စစ် စတင်အသုံးပြုသော ရှေ့ဆောင် ရွာပင်ဖြစ်သည်။ ယခုအခါတွင် [[ဟာတူး]] ကျေးရွာ လူထုများအနေဖြင့် တခြား ဖွ့ံဖြိုးတိုးတက်မှုဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု ကဏ္ဍများကိုလည်း များစွာ အကောင်ထည်ဖေါ် ကြိုးပမ်း ဆောင်ရွက်လျက် ရှိနေပါသည်။
 
 
 
 
[[ကမ္ဘာ့ သမိုင်း]]ပညာရှင်များမှ [[BC]] ခေတ်နှောင်းပိုင်းနှင့် [[AD]] အစောပိုင်း ကာလများကို [[ကမ္ဘာ့သမိုင်း]]၏ သမိုင်းသစ် ပြုပြင်ခြင်း ကာလများ သို့မဟုတ် [[ကမ္ဘာ့ သမိုင်း]]၏ နယ်မြေသစ်များ ရှာဖွေခြင်း ကာလများဟူ၍ သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ ကျွနု်ပ်တို့ကျွန်ုပ်တို့ အမိ[[မြန်မာပြည်]]၌ မှီတင်းနေထိုင်ကြသော [[တိုင်းရင်းသားများ]]သည်လည်း ထိုကာလ တစ်လျှောက်များ၌ပင် မြောက်ဘက် [[တိဘက်]] ကုန်းပြင်မြင့်မှ ဆင်းသက်လာကြခြင်းဖြစ်ကြောင်း [[သမိုင်း]] ပညာရှင်များမှ [[သုသေသန]]ြုပပြု မှတ်တမ်း တင်ခဲ့ကြသည်။ [[တိဘက်]] ကုန်းပြင်မြင့်မှ တဆင့် [[ဧရာဝတီမြစ်]]နှင့် [[ချင်းတွင်းမြစ်]]၊ [[သံလွင်]] မြစ်ကြောင်းများအတိုင်း ရေကြည်ရာ မြက်နုရာ စုန်ဆင်းလာကြပြီး၊ နောင်တွင် [[တိုင်းရင်းသား]][[လူမျိုးများ]] အဖြစ်ဖြင့် [[မြန်မာပြည်]]အတွင်း နေထိုင်လာကြသည်။ ရောက်ရာဒေသများ၌ မြို့ပြ နိုင်ငံများ ထူထောင်လာကြကာ [[ပျူ]]၊ [[ဟန်လင်း]]၊ [[သရေခေတ္တရာ]] စသည့် ရှေးမြန်မာ့မြို့ပြနိုင်ငံများ ပေါ်ပေါက်လာကြသည်။
 
[[သမိုင်း]]ဦးကာလများသည် [[ကျွန်ပိုင်ရှင်ခေတ်]]နှင့် [[ပဒေသရာဇ်ခေတ်]]များဖြစ်ရာ နိုင်လိုမင်းထက၊်နိုင်လိုမင်းထက် ကြီးနိုင် ငယ်ညှင်းစံနစ်ဖြစ် စစ်မက်လိုလားသော ခေတ်ဖြစ်သည်။ ထိုကာလ၌ လူအများစုတို့မှာ စစ်မက်ကို ရှောင်ရှားရင်း နောင်အခါ၌ တောင်တန်းဒေသများသို့ ပြောင်းရွှေ့ နေထို်င်လာကြသည်။ [[ကချင်]]၊ [[ချင်း]]၊ [[ရှမ်း]]၊ [[နာဂ]] စသည့် တောင်ပေါ်နေ တိုင်းရင်းသားအဖြင့် နောင်တွင် ထင်ရှားလာသည်။ [[ကချင်]] လူမျိုးများသည် ယခု [[ကချင်]]ပြည်နှင့် [[ရှမ်း]]ပြည် မြောက်ပို်င်း၊မြောက်ပိုင်း၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်း]] မြောက်ပိုင်း၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]]နှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]များ၌ ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ကြပြီး၊ [[ရှမ်းလူမျိုးများ]]သည်လည်း [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[ကချင်ပြညနယ်ကချင်ပြည်နယ်]] အဖျားပိုင်း၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်း]] [[ခန္တီး]]ဒေသနှင့် [[အိန္တယအိန္ဒိယ]]နိုင်ငံ [[အာသံ]]ဒေသ၊ [[တရုတ်]]ပြည်၊ [[လာအို]]၊ [[ထိုင်း]]နှင့် ကမေBာဒီးယားကမ္ဘောဒီးယား နိုုင်ငံများသို့နိုင်ငံများသို့ ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ကြသည်။
 
[[ချင်းလူမျိုး]]တို့၏ ပျံ့နှံ့နေထိုင်မှု ပုံစံမှာ ရှုပ်ထွေးလှသည်။ [[BC]] ၆ဝဝ ခန့်တွင် ချင်းတို့သည် [[တိဘက်]] ဒေသမှ စုန်ဆင်းလာကြပြီး၊ [[ဧရာဝတီမြစ်]]နှင့် [[ချင်းတွင်းမြစ်]]([[သလ္လာဝတီ]]) ရိုးတစ်လျှောက် နေထိုင်လာခဲ့ကြရာမှ [[မြန်မာပြည်]] အလယ်ပိုင်းနှင့် [[ဧရာဝတီ]] [[မြစ်ဝကျွန်း]]ပေါ်ဒေသများအထိ ပျံ့နှံ့စွာ နေထိုင်လာကြသည်။ တချို့မှာ [[တမူး]] - [[ကဘော်ခိုျင့်ဝှမ်းကဘော်ချိုင့်ဝှမ်း]]မှ တဆင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] [[မဏိပူရ]]နှင့် [[မီဇိုရမ်]] ပြည်နယ်များသို့ လည်းကောင်း၊ ထိုမှတဆင့် [[မီရမ်]]နယ်နှင့် [[ပလက်ဝ]]နယ် တစ်လျှောက်၊ တချို့ [[တမူး]] - [[ကဘော်ခိုျင့်ဝှမ်းကဘော်ချိုင့်ဝှမ်း]]မှ [[ချင်းတောင်]] ဒေသရှိ [[တီးတိန်]]ဒေသများသို့ လည်းကောင်း၊ [[ထီးလင်း]] - [[ဂန့်ဂေါ]] ဒေသများမှ တဆင့် [[ဟားခါး]] - [[ထန်တလန်]]နှင့် [[ဖလမ်း]] ဒေသများ သို့လည်းကောင်း၊ [[ဒိုင်]] - [[မတ]]ူနယ်နှင့် [[ဇိုးတုန်]]နယ်များသို့ လည်းကောင်း ပျံ့နှံ့ခဲ့ကြသည်။ ကျန်တချို့မှာ [[စလင်း]] - [[ဆော]] - [[ချောက်]] ဒေသမှ [[ကန်ပက်လက်]] - [[မင်းတပ်]]နှင့် [[ခိုျး]]နယ်များ၊ [[ဒိုင်]]နယ်များသို့လည်းကောင်း၊ [[ရခိုင်]][[ရိုးမ]]မှ တဆင့် [[မိုျ]]၊ [[ခမီ]]၊ [[ဒိုင]]်နက် ဒေသများသို့လည်းကောင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။
 
ရှေးအခါများ၌ [[ချင်းလူမျိုးများ]]သည် မိမိကိုယ်မိမိ [[ချင်း]]ဟူ၍ မခေါ်တွင်ခဲ့ကြပေ။ [[ဇိုမီ]]း၊ [[မီဇို]]၊ [[လိုင်မီး]]၊ [[ဒိုင်]]၊ [[ခူမီး]]၊ [[ခိုျး]]၊ [[ယော]]၊ [[အရှို]] စဟူ၍ုသာစဟူ၍သာ ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ [[ချင်း]]ဟူသော [[ဝေါဟာရ]]များသည် မည်သည့် [[ချင်း]]မျိုး နွယ်စုတွင်မှ မခေါ်ခဲ့ကြပေ။ [[မြန်မာစကား]]၊ [[မြန်မာအခေါ်များ]]တွင်သာ တွေ့ရတတ်သည်။ ထို့ကြောင့် ‘[[ချင်း]]’ [[ဝေါဟာရ]]သည် [[ဗမာ]]များ၏ “[[သူငယ်ချင်း]]၊ အချင်းချင်း”ဟူသော စကားမှ ပေါ်ထွက်လာခြင်း ဖြစ်သည်ဟူသည့် အယူအဆ၊ [[အဆိုများ]] ရှိခဲ့သည်။ [[တိုင်းရင်းသား]] အချင်းချင်း ခေါ်ကြရာတွင် [[ချင်း]]မှ [[ကချင်]]ကို ‘[[ကချင်]]’၊ [[ရှမ်း]]ကို ‘[[ရှန်]]’၊ [[ကရင်]]ကို ‘[[ကလန်]]’၊ [[ရခိုင်]]ကို ‘[[လခုန်]]’၊ [[ဗမာ]]ကို ‘[[ကောလ်]]’ ဟူ၍ ခေါ်ကြလေသည်။ [[ကချင်]]များမှ [[ခန်း]] (Khang)၊ [[ရှမ်း]]များမှ [[ချန်း]] (Chang)၊ [[ကရင်]]များမှ [[ချော]] (Chaw)၊ [[မွန်]]များမှ [[ချီးယဲန်း]] (Chieng)၊ [[ခယဲန်း]] (Khyeng)၊ [[ရခိုင်]]များမှ ချားန် စသည်ဖြင့် [[တိုင်းရင်းသား]] လေသံများဖြင့် အချင်းချင်း ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။
[[မြန်မာပြည်]] [[အလယ်ပိုင်း]] ဒေသများဖြစ်သည့် [[ပုပ္ပား]]ဒေသများနှင့် [[ပဲခူးရိုးမ]]များသို့ လည်းကောင်း၊ [[မင်းဘူး]] - [[ပြည်]] - [[သရက်]]နှင့် [[ဧရာဝတီတိုင်း]]၊ [[တနင်္သာတိုင်း]] တလျှောက်သို့တိုင် [[ချင်းလူမျိုးများ]] ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ နောင်တွင် [[မြေပြန့်ဒေသ]]၌ နေထိုင်ကြသည့် [[ချင်းလူမျိုးများ]]အား [[ချင်းပုံ]] (သို့မဟုတ်) [[အရှိုချင်းများ]]ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ [[တီးတိန်]] - [[တွွင်းဇံ]]ဒေသများ၌ နေထိုင်သူများကို [[ဇိုလူမျိုး]]၊ [[ဖလမ်း]] - [[ဟားခါး]] - [[ထန်တလန်]] ဒေသများ၌ [[လိုင်လူမျိုးများ]]၊ [[မင်းတပ်]] - [[ကန်ပက်လက်]] ဒေသများ၌ [[ခိုျးလူမျိုးများ]]၊ [[ထီးလင်း]] - [[ဂန့် ဂေါ]] - [[ဆော]] ဒေသများနှင့် [[ပုံတောင်ပုံညာ]] ဒေသများ၌ [[ယောလူမျိုးများ]]၊ [[ပလက်ဝ]]နှင့် ရခိုင် နယ်စပ်တကြော၌ [[ခမီ]] - [[òမိ]] - [[ဒိုင်နက်လူမျိုးများ]]၊ [[ပလက်ဝ]] - [[မတူပီ]] - [[ထန်တလန်]]နှင့် [[အိန္ဒိယ]] နယ်များ၌ [[မရာလူမျိုးများ]]၊ [[မတူပီ]]နယ်၌ [[မတူလူမျိုးများ]]နှင့် [[မတူပီ]] - [[မင်းတပ်]] - [[ကန်ပက်လက်]] - [[ပလက်ဝ]] ဒေသများ၌ [[ဒိုင်လူမျိုးများ]] စသည်ဖြင့် ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် [[ချင်းလူမျိုးများ]]နှင့် အခြား [[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ]] [[မြန်မာနိုင်ငံ]]နှင့် အခြားနယ်မြေ အရပ်ရပ်သို့ ပျံ့နှံ့နေထိုင် ခဲ့ကြသည်။
 
မြန်မာပြည် အတွင်းသို့ ဝင်ရောက် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြရာ၌ [[ချင်းလူမျိုးများ]]သည် အစောဆုံးလူများ ဖြစ်ဖွယ်ရှိကြောင်း [[သမိုင်းပညာရှင်]]များ၏ ခန့်မှန်း တွေးဆချက်များ ရှိခဲ့သည်။ ရှေးြုမိ့ပြရှေးမြို့ပြ နိုင်ငံများ ဖြစ်ကြသည့် [[သရေခေတ္တရာ]]နှင့် [[ဗိဿနိုး]] မြိ့ပြများသည်မြို့ပြများသည် [[ချင်းလူမျိုးမျာချင်းလူမျိုးများ]]း၏ [[မြိ့ပြနိုင်ငံများမြို့ပြနိုင်ငံများ]]ပင် ဖြစ်ကြောင်းနှင့် [[ပျူလူမျိုး]]မှာ ယခု [[ချင်းလူမျိုးများ]]ပင် ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ရှာဖွေ တွေ့ရှိမှုများပင် ရှိခဲ့သည်။ [[ပျူ]]၊ [[ကမ်းယံ]]၊ [[သက်တို့]]သည် AD အစောပိုင်းကာလများ၌ မြိ့ပြများ တည်ထောင်ကြပြီး အတူတကွ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ရာစုနှစ်များ ကြာလာ၍ [[မြန်မာလူမျိုးများ]] ဝင်ရောက်လာသောအခါ [[ကမ်းယံ]]နှင့် သက်တို့မှာ တခြားဒေသများသို့ ပြောင်းရွှေ့ ထွက်ခွာသွားကြပြီး၊ [[ပျူလူမျိုးများ]]သာ မြန်မာတို့နှင့်အတူ ရောနှောနေထိုင် ကျန်ရစ်ခဲ့ကြသည်။ နောင်တွင် [[ပျူ]]နှင့်[[မြန်မာ]] ရောထွေးသွားပြီး [[ပျူလူမျိုးများ]] မှေးမှိန်သွားကာ [[မြန်မာလူမျိုးများ]] ဟူ၍သာ ကျန်ရစ်ခဲ့တောသည်။ကျန်ရစ်ခဲ့တော့သည်။ ရေကြည်ရာ ထွက်သွားကြပြီး [[ချင်းတွင်း]]ဒေသအထိ သွားရောက် နေထိုင်ကြသော [[သက်လူမျိုး]]တို့မှာ ယနေ့ [[ချင်းလူမျိုးများ]]အဖြစ် နေထိုင် တွင်ရစ်ခဲ့ကြောင်းလည်း ဖေါ်ပြထားသည်။ သို့ဖြင့် [[ချင်းလူမျိုး]]တို့သည် [[စစ်ကိုင်းတိုင်း]]၊ [[ပဲခူးတိုင်း]]၊ [[မကွေးတိုင်း]]၊ [[ဧရာဝတီတိုင်း]]၊ [[ရန်ကုန်တိုင်း]]နှင့် [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[တနင်္သာရီ]] သို့တိုင် ပြန့်နှံ့နေထိုင် ကြသည်။ [[ရခိုင်]]ပြည်တွင် ယနေ့ တိုင်အောင်ပင် [[သက်လူမျိုးများ]] ရှိနေဆဲဖြစ်ကြောင်း သိရှိရသည်။
 
== ချင်းမှန်လျင် ပုဂံက ==
 
“[[ချင်း]]မှန်လျှင် [[ပုဂံ]]က” ဟူသော ဆိုရိုးစကားရှိခဲ့သည်။ ပုဂံဒေသမှ နောင်ချင်းယဉ်များ ဖြစ်လာမည့် ဒိုင်၊ မာ့တူ၊ မကန်း၊ ခူမ်၊ လေးမြို့ချင်းတို့သည် စစ်ရေးကြောင့် [[မုံရွာ]]မြို့အနီးရှိ [[ကျောက်ကာရွာ]]၌ နေထိုင်ကြကာ “ကျောက်ကာ ဘုရား” ကို တည်ထားခဲ့ကြသည်။ ရန်များမှ လာရောက်တိုက်ခိုက် နှောင့်ယှက်သဖြင့် ကွဲအက်နေသော ကျောက်ပြားချပ်တွင် သံမြှား စိုက်ထားပြီး တောငှက် ပျောပင်များအား အပိုင်းပိုင်း ခုတ်ဖြတ်ထားခဲ့ကြသည်။ ရန်သူများ ကျောက်ကာသို့ ရောက်လာကြပြီး [[ဌက်ပျောပင်များ]]၏ အစို့များ ရှည်ထွက် နေသည်ကို မြင်သောအခါ လိုက်မှီတော့မည် မဟုတ်ကြောင်း ယူဆကြသည်။ ကျောက်ကိုပင် ကွဲအောင် မျှားဖြင ့်ပစ်နိုင်သောကြောင့်မျှားဖြင့်ပစ်နိုင်သောကြောင့် တိုက်၍ မလွယ်ကြောင်း သုံးသပ်မိသဖြင့် ရန်သူများ နောက်ကြောင်း ပြန်လှည့်ကြသည်ဟု ဒိုင်း၊ ခိုျး၊ အရှို ချင်းများ၏ [[ရာဇဝင်ပုံပြင်များ]]၌ တူညီစွာ ဆိုစမှတ် ပြုကြသည်။
 
[[ချင်းလူမျိုးများ]] ပုဂံတွင် ရှေးက နေထိုင်ခဲ့သည့် သာဓက တခုမှာ အနော်ရထာ မင်းစော [[စုက္ကတေးမင်း]]အား ပုန်ကန်ရန်အတွက် ပုပ္ပါးသို့ သွားရောက် မှီခိုသောအခါ ချင်းတို့က တောင် အရှေ့ဘက်စောင်းသို့ ရွေ့ပေးရကြောင်း ရာဇဝင်များရှိခဲ့သည်။ ထို့ပြင် [[အနော်ရထာမင်း]] မင်းဖြစ်ပြီးနောက် [[ပုပ္ပါးတောင်]]သို့ ပန်းခူးရန် စေလွှတ်ခြင်းခံရသော ကုလား ခြေလျင်သည် (ဗျတ္တ) သည် သွားရဖန် များလာသောအခါ ပုပ္ပါးရှိ [[မယ်ဝဏ္ဏ]] (ဘီလူးမ) နှင့် သင့်မြတ်ပြီး ရွှေဖျင်းကြီး၊ ရွှေဖျင်းငယ် သားတော်နှစ်ပါး ဖွားမြင်ခဲ့ကြောင်း ပုပ္ပါး ရာဇဝင်၌ အထင်အရှား ရှိခဲ့သည်။ ထိုရာဇဝင်ရှိ မယ်ဝဏ္ဏသည် ဘီလူးမ မဟုတ်ဘဲ ချင်းမပင် ဖြစ်ကြောင်း ပုဂံရာဇဝင်များ၌ ဖေါ်ပြချက်များ ရှိထားသည်။ ထို [[ရွှေဖျင်းကြီး-ရွှေဖျင်းငယ်]] ညီနောင်တို့သည် နောင်တွင် မန္တလေး နယ်တွင်းရှိ [[တောင်ပြုံး]]ဒေသ၏ ထင်ရှားသော နတ်များအဖြင့် လူသိများလာသည်။
== ပုပ္ပါးတောင်နှင့် ချင်းလူမျိုး ==
 
[[ပုပ္ပါးတောင်]]သည် အညာဒေသ ([[မြန်မာပြည်]] အလယ်ပိုင်း) ၏ အိုအေစစ်သဖွယ် ခိုင်းနိုှုင်း တင်စားထားခိုင်းနှိုင်းတင်စားထား သည့် ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ပုပ္ပါးတောင် အမည်တွင်လာပုံမှာ ရာဇဝင် ဆရာများ၏ တင်ပြပုံများ မရှိသလောက် ရှားပြီး တစ်ဦးနှင့် တစ်ဦး၏ တင်ပြမှုပုံ ကွဲပြားကြသည်။ ချင်း လူမျိုးများ၏ တင်ပြမှုများလည်း ရှိသည်။ ရှေးချင်း လူမျိုးများ ပုပ္ပါးနယ် တစ်လွှား၌ နေထိုင်ကြပြီး ထိုမှ ရေကြည်ရာ မြက်နုရာများသို့ ရွေ့လျားလာကြရာမှ နောင် ပုပ္ပါးဒေသအား ဘိုး - ဘွားတို့၏ နေရာ၊ ဘိုး - ဘွားတို့ တောင် (Pupa Sawm) ဟူ၍ ချင်းစကားဖြင့် ခေါ်ဆိုကြရာမှ နောင် ပုပ္ပါးတောင်ဟု အမည်တွင် လာသည်။အမည်တွင်လာသည်။ နောက် ဖေါ်ပြချက် တစ်ခုမှာ ပုပ္ပါးတောင်မကြီး [[မီးတောင်]]ပေါက်ကွဲ ပြီးနောင် [[မီးငြိမ်းတောင်]] ဖြစ်လာသောအခါ ပေါက်ကွဲပြီး ပြန်ငြိမ်းသွားသော တောင်ပြန်ငြိမ်းသွားသောတောင် (pok-pa Sawm) ဟူ၍ ခေါ်ဝေါ်ကြရာမှ နောင်တွင် ပုပ္ပါးတောင် ဖြစ်လာကြောင်း ဖေါ်ပြမှုများ ရှိခဲ့သည်။
 
ပုပ္ပါးတောင်တော် သမိုင်းများတွင် ပုပ္ပါးတောင်ကို [[နဂါးရစတောင်]]ဟု ဖေါ်ပြထားသည်။ အလားတူပင် ချင်း ရာဇဝင်များတွင်လည်း ငါန်းပါးစုမ် (Nganpaa Cum) ဟူ၍ ခေါ်ကြသည်။ အဓိပ္ပါယ်မှာ “[[နဂါးထိီးတောင်နဂါးထီးတောင်]]၊ [[နဂါးကြီးတောင်]]” ဟူ၍ အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ အထက်ပိုင်း [[တီးတိန်]] - [[တွန်းဇံ]]နယ်များနှင့် ဇိုမီး၊ လိုင်မီး [[မျိုးနွယ်စုများ]]မှလည်း ပုပ္ပါးတောင်ကို ဟူ၍ ခေါ်တွင်ကြသကဲ့သို့ အရှိုချင်းများမှလည်း “ပုပ်ပတ်ဆွမ်” ဟူ၍ ခေါ်ကြသည်။ အထက် ဖေါ်ပြချက်များကို ထောက်ရှုခြင်းအားဖြင့် ချင်းတို့၏ နေထိုင်ရာ နေရာဒေသ “ချင်းမှန်လျင် ပုဂံက” ဟူသောဆိုရိိုးမှာဟူသောဆိုရိုးမှာ မှန်ကန်ကြောင်း အခိုင်အမာ တွေ့ရပေသည်။
 
ရှေးအခါများ၌ ချင်းတို့သည် ပုပ္ပါးတောင် ဒေသတဝိုက်တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုသို့ နေထိုင်ကြရာတွင် ယနေ့ တိုင်အောင် သိသာထင်ရှားသည့် နေရာဌာန ငါးခု ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ပုပ္ပါးဒေသ မြေကြီးပဘလွန်သည် ဆည်ပေါက် ရွာဟောင်း၏ ဤရှေ့ဘက် ငါးမတ်ခနငါးမတ်ခန့် ့်(တစ်တိုင်ခွဲခန့်) တွင် တည်ရှိသည်။ စပါးပုံတော်၏ အရှေ့ဘက်ကျသည်။ [[ငှက်ပျောခြံများ]]သို့ သွားရလမ်းဘေးရှိ ချင်းရွာဟောင်း နေရာတွင်တည်ရှိပြီး ယခုအခါ ပုပ္ပလွင်ဟု ခေါ်တွင်ကြသည်။
 
ရေပြာရွာတောင် ရွာဟောင်းကုန်းသည် [[ဆည်ပေါက်ရွာ]] အရှေ့၊ နှစ်တိုင်ခန့် ကွာဝေးသည်။ တောင်မကြီး၏ ဤနောင်ဘက်ခြမ်းတွင် ကျပြီးရွာ၏ အနေအထားမှာ တောင်ရိုးအလိုက် အရှေ့မြောက်မှ အနောက် - တောင်ဘက်သို့ သွယ်တန်း တည်ရှိသည်။ ရွာတည်ဆောက်ပုံ အလွန်ကျယ်ပြန့်သည့် ရွာကြီးတရွာ ဖြစ်ခဲ့ဟန်တူသည်။
ပုပ္ပါးဒေသ၌ ယနေ့တိုင်အောင် ထင်ရှားသည့် ချင်းမဘို့မယ်ချောင်းမှာ ချင်းမဘို့မယ် ဖေါက်လုပ်ထားသော ချောင်းဖြစ်၍ ဘို့မယ်ချောင်း အမည်တွင်သည်။ စလမိန် လယ်ကျင်းသို့ ချသွင်းသော ရေများသည် ရေထွက် ပေါင်းစုံမှရေများကို် စုဆောင်း ပေါင်းစပ်၍ ချင်းမ - ဘို့မယ် ဆယ်ယူထားသောကြောင့် ဆယ်ချောင်းဟု ခေါ်တွင် သည့်ချောင်းမှ ပေးသွင်းသော ရေများဖြစ်သည်။ ဆည်ချောင်း ဝဲယာရှိ ခြံ၊ ဥယျာဉ်များကို ဆယ်ခြံ၊ ဆယ်ဥယျာဉ်များဟု ခေါ်ကြသည်။ ပုပ္ပါးတောင် ငှက်ပျောများတွင် ဆယ်ခြံမှ ငှက်ပျောတို့သည် အရသာ အကောင်းဆုံးနှင့်၊ အခိုျဆုံးဖြစ်သည်။
 
ဤသို့ဖေါ်ပြရာ၌ ချင်းလူမျိုးများ သာလျှင် အစောဆုံးလူသားများ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုခြင်း မဟုတ်ဘဲ မြန်မာ့ သမိုင်းတလျှောက် ချင်းလူမျိုးများ၏ ဖြစ်တည် ဆင်းသက်မှုအား ထင်ရှားစေရန် ဖေါ်ပြခြင်းသာလျှင် ဖြစ်ကြောင်း စာရူအနေဖြင့် သိရှိစေလိုပါသည်။ ချင်းလူမျိုး သမိုင်း ရေးသားရာ၌ မြန်မာ့သမိုင်း ဆင်းသက်မှုကို လျစ်လှူျရှု၍လျစ်လျှူရှု၍ မဖြစ်ရကား ဤသို့ မြန်မာ့ တိုင်းရင်းသားများ၏ လူမျိုးဆင်းသက်မှုအား အကျဉ်းဖေါ်ပြရခြင်း ဖြစ်ကြောင်း ဖေါ်ပြအပ်ပါသည်။
 
== အနော်ရထာနှင့် [[ပတ္တမြားငမောက်]] ==
 
“[[အနော်ရထာ]] မင်းတရားကြီး” ဘုန်းတော် အထွက်အထိပ်သို့် ရောက်သောအခါ စစ်သည် ဗိုလ်ပါခြံရံလျက် [[ပုပ္ပါးတောင်]]သို့ တောကစားရင်း [[တောစောင့်နတ်]]၊ [[မင်းမဟာဂီရိနတ်]]တို့အား ပူဇော်ရန် ရောက်ရှိလာသည်။ တနေ့သော် တောကစားရင်း ပုပ္ပါးနယ်မြေ ချင်းအိုင်ဘက်သို့် ရောက်သွားရာ သွင်ပြင် ဆင်းရောင် ထူးခြား ဝင်းပြောင် တောက်ကြွားသည့် ပတ္တမြားတုံးကြီး ပတ်ပတ်လည်၌ [[ချင်းငမောက်]]၏ သမီးများ ဗိုင်းငင် - ယက်ဖေါက် နေကြသည်ကို တွေ့မိသည်။ ငမောက်အား ဤကျောက်ကြီး၏ အကြောင်း မေးမြန်းရာ ကျင်းတူးရင်း ရရှိသည့် ကျောက်စုန်းကြီးသာ ဖြစ်ကြောင်း၊ မိမိအတွက် ဘာမှ အသုံးမဝင်ကြောင်း၊ လိုချင်လျင် ယူသွားနိုင်ကြောင်း၊ မီးဖို - ဗိုင်းငင်ရန် အသုံးဝင်ကြောင်း ပြောပြီး ထို[[ပတ္တမြား]]ကြီးအား အနော်ရထာ မင်းတရား ကြီးသို့မင်းတရားကြီးသို့ ပေးလိုက်လေ၏။ မင်းကြီးကလည်း အလကား သိမ်းပိုက်ရယူခြင်း မပြုဘဲ လက်ဆောင်ဘဏ္ဍာ များချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ ငမောက်ထံမှ ရရှိသော ပတ္တမြား ရတနာဖြစ်သောကြောင့် အစဉ် သတိရစေရန်အတွက် ထို ပြည်တန် ပတ္တမြားကြီးအား “နန်းစဉ် ငမောက်ကြီး” ဟု ထိီးနန်းစဉ်ဆက်ထီးနန်းစဉ်ဆက် ခေါ်တွင်စေသည်။
 
ငမောက်ကြီးသည် မိမိအိမ်သားအသွင် သံယောဇဉ်ဖြစ် ချစ်ခင်မိသော အနော်ရထာမင်းအား အပြန်လမ်းကို် ညွှန်ပြပေးလေသည်။ [[ချင်းအိုင်]]မှ နှစ်မိုင်သာသာ ဝေးသော ရေငတ် ရေထွက်၏။ အနောက်ဘက်ရှိတောင် ပူစာလေးအထိ လို်က်ပို့ကာလိုက်ပို့ကာ ပုဂံကို လှမ်းမြင်ရသောအခါ ထိုနေရာမှ ပုဂံကို လှမ်းမျှော်ကြည့်၏။ အနော်ရထာ မင်းကြီးသည် ထိုနေရာမှ ပုဂံပြည်ကို လှမ်းမျှော်ပြကာ “အဘ လာခဲ့ပါ” ဟုမှာထားခဲ့ရာ၊ “အေးအေး ငါ့သား သွားပေတော့ အဘ လာခဲ့မယ်” ဟု ပြောထားလိုက်သည်။ နောင်တွင် ထိုနေရာကို်ထိုနေရာကို ပုဂံမျှော်ဟူ၍ ယနေ့တိုင် ခေါ်တွင်လေ့ ရှိကြသည်။ ချင်းကြီးငမောက်သည် ရင်သွေးသမျှ ချစ်လှစွာသော မင်းကြီးအတွက် [[ပိန်းဥ]]၊ [[မျောက်ဥ]] စသည့် စားဖွယ်များနှင့် ကျောက်ဆင်ရုပ် သုံးစီးကို ယူဆောင်လျက် ပုဂံသို့ထွက် သွားလေ၏။
 
ငမောက် မရောက်မီ အချိန်၌ မင်းတရားကြီးအား “ရှေးဘဝဟောင်းများ၌ အဘဖြစ်ခဲ့ဖူးသူသည် ‘ဆင်ဖြူတော် သုံးစီး’ ဆက်သရန် ယနေ့ ဆိုက်ရောက်လတ္တံ့” ဟူ၍ [[ပုဏ္ဏားဖြူ]] [[ပုဏ္ဏားညို]]တို့မှ ဟောထား နှင့်ကြ၏။ အဆင်းသဏ္ဌာန် ရိုးစင်းလှသည့် ငမောက်သည် နန်းတော်ရှေ့ တံခါးဝသို့ ရောက်လာသောအခါ ဟန်ပန်မူရာ မတင့်တယ်သဖြင့် တံခါးမှူးမှ ဝင်ခွင့် မပြုသဖြင့် သာမာန် လူစုဝေးတို့ ရှိရာသို့ ရောက်သွားလေ၏။ ဆင်ဖြူတော် ဆက်သရန် အခါသင့်သော်လည်း တစုံတရာ ရောက်လာခြင်း မရှိသေးသဖြင့် မင်းတရားကြီးမှ စုံစမ်းခိုင်းရာ “တောသားအသွင် ထင်မှတ်ရသည့် လူကြီးတစ်ယောက် နန်းတော်တံခါးဝသို့ ရောက်ရှိလာကြောင်း၊ နန်းတော်တွင်းသိုု့ ဝင်ရန်နန်းတော်တွင်းသို့ဝင်ရန် လျော်ကံခြင်း မရှိသဖြင့် ဝင်ခွင့်မပြုကြောင်း” ကို တံခါးမှူးမှ လျှောက်တင်၏။ တံခါးမှူး လျှောက်တင်သည့် ဟန်ပန်အမူရာနှင့် ထိုလူကြီးအား လိုက်လံရှာဖွေရာ အရပ်လူစည်ကားရာ၌ ဝိုင်းရံလျက်ရှိသည့် ချင်းကြီး ငမောက်အား တွေ့မြင်သဖြင့် အထံတော်သို့် ဆင့်ခေါ်ကာ အခစား ဝင်စေသည်။
 
မင်းတရားကြီးမှ “ဤပုဂ္ဂိုလ်သည် အခြားလူမဟုတ်၊ ပုပ္ပါးတောင်ပေါ်ရှိ်ပုပ္ပါးတောင်ပေါ်ရှိ ချင်းအိုင်ဒေသမှ ချင်းလူမျိုး ဖြစ်ကြောင်း၊ နန်းတော်တွင်း၌ မြင်ရသော ပတ္တမြားကြီးသည် ၄င်း၏ ဌာနေဒေသမှ ရရှိခြင်း ဖြစ်ကြောင်း၊ ကျေးဇူးတရား အထူးဆပ်ရမည် ဖြစ်ကြောင်း” နှင့် ဖြစ်ကြောင်း ကုန်စင်ကို မိန့်ကြားတော်မူခဲ့၏။ ထို့နောက် နန်းတော်တွင်း၌ ပျော်သရွေ့ နေထိုင်စေလျက် ရွှေ၊ ငွေ၊ ရတနာ များနှင့်တကွ များလှစွာသော လက်ဆောင် ပဏ္ဏာတော်များ ချီးမြှင့်ခဲ့သည့် ရာဇဝင်များ ရှိခဲ့သည်။ ပုပ္ပါးတောင်ရှိ ချင်းများသည် နောင် နရပတိစည်သူ မင်းလက်ထက်တွင် ဧရာဝတီမြစ် အနောက်ဘက်ကမ်း ယခု ချင်းလူမျိုးတို့ နေထိုင်သည့် ဒေသများသို့ ပြောင်းရွှေ့သွားကြကြောင်း တောင်တော်ပုပ္ပါး သမိုင်း ရာဇဝင်များတွင် ဖေါ်ပြထားကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ပုပ္ပါးတောင်ရှိ ချင်းလူမျိုးများသည် ပုပ္ပါးမြေကို စွန့်ခွာရသည့် အခြား အကြောင်းရင်းများလည်း များစွာ ရှိဟန်တူကြောင်း ဖေါ်ပြထားသည်။ ဤသာဓကများကို ထောက်ရှုခြင်းအားဖြင့် ရှေးကာလများတွင် ချင်းတို့သည် ပုပ္ပါး - ပုဂံနှင့် မြန်မာပြည် အလယ်ပိုင်း ဒေသများတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြကြောင်း အခိုင်အမာပင် တွေ့ရှိရသည်။
 
= လူမျိုးများ =
ဒိုင် မျိုးနွယ်စုများသည် သဘာဝအားဖြင့် တည်ငြိမ်အေးချမ်း ငြိမ်သက်ခြင်းကို နှစ်သက်ကြသည်။ ဆင်းသက်မှု ပုံစံများကို အမျိုးမျိုး ကွဲပြားစွာ ဖေါ်ပြကြသဖြင့် ပွေလီ ရှုပ်ထွေးလှသည်။ ယခင် ဖေါ်ပြမှုများအား ကိုးကားပြီး အနီးစပ်ဆုံး ဖေါ်ပြသွားပါမည်။
 
ဒိုင် လူမျိုးများ၏ ဆင်းသက်လာသည့် အဓိက လမ်းကြောင်း နှစ်ခု ရှိသည်။ ပထမ လမ်းကြောင်းမှာ ကဘော်ခိုျင့်ဝှမ်းနှင့်ကဘော်ချိုင့်ဝှမ်းနှင့် ပုံတောင်ပုံညာ ထီးလင်း - ဂန်ဂေါ ဒေသများမှ ဆင်းသက် လာကြပြီး ဝေးလောင် - ယကမ်း - ဝေတူး - ထီစောင်း စသည့် မတူပီòမိ့နယ်များဘက်သို့ လည်းကောင်း၊ မင်းတပ် òမိ့နယ် အတွင်းရှိ မောပီ တောင်တန်း များနှင့် ယခုဒိုင်လူမျိုးများ နေထိုင်ရာဒေသများသို့ လည်းကောင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ကြကြောင်း ဖေါ်ပြထားသည်။
ဒိုင် လူမျိုးများ ဆင်းသက်လာသည့် ဒုတိယ လမ်းကြောင်းမှာ ယုတ္တိရှိပြီး ပိုမို၍ ခိုင်လုံမှုရှိသည်။
ချင်းလူမျိုးတို့သည် နေထိုင်ရာ ဒေသများ ကွဲပြားခဲ့ကြသော်လည်း တအူတုံဆင်း ညီအစ်ကိုရင်းများပင် ဖြစ်ကြသည်။ မြေပြန့် လွန်ပြင်များနှင့် မြန်မာပြည် အလယ်ပိုင်းဒေသများ၌ အများဆုံး နေထိုင်ခဲ့ကြသည့် အရှိုလူ ချင်းလုူမျိုးများသည် တောင်ပေါ်ဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသည့် ချင်းလူမျိုးများနှင့် အခြေအနေ အရသာ အနည်း ငယ်မျှ ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသော်လည်း ဘာသာစကား အသုံးအနှုန်း၊ အသုံးြုပခဲ့ကြသည့် အသုံးအဆောင်များ များစွာတူညီနေကြောင်း တွေ့ရသည်။ အထူးသဖြင့် ဒိုင် လူမျိုးများနှင့် ကာလ အတန်ကြာ အတူနေထိုင်လာခဲ့ကြ ဟန်တူသည်။ ရှေးအသုံးအဆောင် ပစ္စည်းများနှင့် အပြောအဆိုများတွင် တူညီမှုများ များစွာ တွေ့ရသည်။
 
ဒိုင် လူမျိုးတို့မှ ပြောဆိုသည့် အသုံးအနှုန်းများတွင် အထက်ပိုင်း၌ နေထိုင်သုူများကိုနေထိုင်သူများကို (Ahlung tuu) ဟုခေါ်ကြပြီး အောက်ပိုင်း၌ နေထိုင်သူများကို (Dawm tuu) ဟု ခေါ်ကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် လှန်ပြန်းရွာ သားများကို လှန်ပြန်းသူ (Hlangprang tu) ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ကာလ်အီမ်း ရွာသားများကို်ရွာသားများကို ကာလ်အီမ် သူ (Kal Im tuu) ဟုူ၍ လည်းကောင်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ အရှို လုူမျိုးများ၏လူမျိုးများ၏ အသုံးအနှုန်းများတွင်လည်း တောင်ပေါ်ဒေသ၌ နေထိုင်သူများကို အရှိုစကားဖြင့် ကောန်သူ (Kaown tuu)၊ မြေပြန့် ဒေသများ၌ နေထိုင် သူများကို အောဒ်သူ (Awt tuu)၊ လောက်ချောင်း တစ်လျှောက်၌ နေထိုင်သုူများကို်နေထိုင်သူများကို လောက်သူ (Lau tuu)၊ အမ်းနယ်သားများကို အမ်သူ (Ann tuu) ဟူ၍ ခေါ်ဝေါ် ခဲ့ကြသည်။ ဤကား စကား အသုံးအနှုန်းကိုသာ ဖေါ် ပြခြင်းဖြစ်ပြီး တခြားအသုံး အဆောင်ပစ္စည်း အခေါ်အဝေါ်များလည်း များစွာ တူညီနေကြောင်း တွေ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် ဒိုင်လူမျိုးစုများသည် အရှို - မြေပြန့်ချင်းများနှင့် ကာလအတန်ကြာ အတူ နေထိုင်ခဲ့ကြဖွယ် ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ထိုမှနေ၍ နောင်တွင် ရခိုင်ရိုးမနှင့် ယခု ဒိုင်တို့ အများစု နေထိုင်ကြသည့် ချင်းတောင်များသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြဟန် တူသည်။
 
ထိုကဲ့သို့ ဒိုင် လူမိုျုးများသည်လူမျိုးများသည် ကန်ပက်လက် မြို့နယ်၊ ပလက်ဝ မြို့နယ်၊ မတူပီ မြို့နယ်နှင့် မင်းတပ် မြို့နယ်များသို့ ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ကြသည်။ ဒိုင်လူမျိုးများ၏ နေထိုင်ရာဒေသ၊ နယ်ပယ်သည် ချင်းပြည်နယ် တစ်လွှား၌ အကျယ်ဝန်းဆုံး နယ်မြေတစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ဒိုင်နယ်များသည် မတူပီ၊ မင်းတပ်၊ ကန်ပက်လက်၊ ပလက်ဝ လေး မြို့နယ်အစပ်များ၌ တည်ရှိ နေထိုင်ကြခြင်းကြောင့် မိမိနေထိုင်ရာ ကျေးရွာများနှင့် နီးစပ်ရာ မြို့များသို့သာ ဆက်သွယ်နေကြရသည်။ တစ်ရွာနှင့် တစ်ရွာ ဆက်သွယ်သည့် လမ်းပန်း ဆက်သွယ်ရေး ခက်ခဲခြင်း၊ မိမိ ဆက်သွယ်ရသည့် မြို့များ မတူညီကြခြင်း စသည့် အကြောင်းများကြောင့် ဒိုင် လူမိုျုးများ အချင်းချင်း ဆက်သွယ်ရန် ခက်ခဲမှုများ ရှိကြသည်။
 
ဒိုင် လူမျိုးချင်းပင် ဖြစ်ကြသော်လည်း ပြောဆိုသည့် စကားများ အနည်းငယ်စီ ကွဲပြားကြသည်။ ထို အားနည်းချက်များ၏ ရင်းမြစ်များမှာ ဒိုင်လူမျိုးများ အနေဖြင့် မိမိကိုယ်ပိုင် မြို့ိ့နယ ်မရှိခြင်း၊ လမ်းပန်း ဆက်သွယ်ရေးအပိုင်းတွင် ဒိုင်လူမျိုးများနေထိုင်သည့် ဒေသများ၌ မော်တော်ကား လမ်းများမရှိခြင်းနှင့် ဒိုင်လူမျိုးတို့၏ ခေါတ်မီ အတွေးအခေါ် ရင့်ကျက်မှု မရှိခြင်းများကြောင့် အဘက်ဘက်၌ တိုးတက်သင့်သလောက် တိုးတက်မှု အားနည်းရခြင်းနှင့် ဘာသာစကား အားနည်းရခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤ အားနည်းချက်များအား သတိမထားမိ ခဲ့ခြင်းကြောင့် ရာဇဝင်သမိုင်းတလျှောက် တိုးတက်မှုများ နှောင့်နှေးရခြင်း ဖြစ်ကြောင်း ဒိုင်လူမျိုးများ နားလည် သဘောပေါက် သင့်ပေသည်။
=== Hatu aw voeng nati, kayang aw voeng nati ===
 
တရံရောအခါ ခရီးသည်တစ်ဦး ရှိခဲ့သည်။ ခရီးရှည် သွားနေသူဖြစ်သည့်အလျောက် လမ်း ခရီးတလျှောက် ယာယီတဲများဖြင့် တစ်နေရာမှ တစ်နေရာ ပြောင်းရွေ့ နေထိုင်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ ပြောင်းရွေ့ရင်း သူနေထိုင်ခဲ့သည် နေရာများ၏ အမည် နာမများသမုတ်ခဲ့သည်။ Pacuum တဖြစ်လဲ ထိုခရီးသည်ကြီးမှာ တောင်ယာခုတ်ရင်း-နေရာရွေ့ွ့ရင်းနေရာရွေ့ရင်း တဖြည်းဖြည်း ခရီးဆက်ခဲ့သည်။ တစ်နေ့ သောအခါ သူကိုင်ဆောင်သည့် ဓါးမဖြင့် တောင်ယာခုတ်ရာ ဓါးရိုးအခေါင်း လေတိုးရာမှ တဝှီးဝှီး အသံ ထွက်လာသည်။ ထိုအသံကြားလျှင် Pacuum အံ့ဩသဖြင့် “Hatu aw voeng nati, kayang aw voeng nati” ဟုဆိုပြီး ထိုဒေသအား “Yang” ဟူ၍ သမုတ်ခဲ့သည်။ ဓါးမ သုံးရဖန်များ၍ ဓါးတုန်းသွားသဖြင့် စမ်းချောင်း တစ်နေရာ ၌ မိမိ၏ ဓါးအား သွေးခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ထိုနေရာအား Lung taak shih ဟူ၍ သမုတ်ခဲ့သည်။ [[မိုးနှောင်း]] ပိုင်းတစ်နေ့ စမ်းချောင်းဘေး တစ်နေရာ၌ ငါး (Puel Nga) များစွာ ဖမ်းမိပြီး အီလောက်အောင်ပင် အလွန် အကျွံစားမိသဖြင့် နေမထိထိုင်မသာဖြစ်ရာ ထိုနေရာအား ချင်းစကားဖြင့် (Lawn Puel) ဟု သမုတ် ထားခဲ့သည်။
 
ထိုသို့ တစ်နေရာမှ တစ်နေရာ ရွေ့ွ့ပြောင်းနေထိုင်ရင်းရွေ့ပြောင်းနေထိုင်ရင်း (Althawng Cung) ခေါ်သည့် [[တောင်ထိပ်]]ပေါ်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ထိုတောင်ထိပ်မှ [[ရှုခင်းများ]] ကြည့်ရှု ုခံစားရင်းခံစားရင်း တောင်တန်း တစ်နေရာ၌ [[စပါးပင်]]ကဲ့သို့ ဝင်းဝါနေသည်ကို လှမ်းမြင်မိသည်။ စပါးဝင်းများ အထင်ဖြင့် ချက်ခြင်းပင် ထို[[တောင်တန်း]] (zampa pawl) ဆီသို့ လိုက်သွားခဲ့သည်။ အနီးနား ရောက်မှ [[စပါးများ]] မဟုတ်ဘဲ [[မြက်ပင်]]တစ်မျိုး ဖြစ်နေသည်ကို သိသောအခါ မောမောဖြင့် ထိုနေရာ၌ပင် စတည်းချ နေထိုင်အနားယူလေ၏။ ဆက်လက်၍ ခရီးဆက်ရန် စိတ်မပါတော့သဖြင့် နောင်တွင် [[ဟာတူး]] ဖြစ်လာမည့် Pacuum မှာ Ludau Sawm တောင်ခြေရှိ Imteng တောင်ကြော Lawnghoi အရပ်ဒေသ၌ပင် တစ်သက်လုံး နေထိုင် လေတော့သည်။ ဤကား [[ဟာတူး]]၏ ဆင်းသက် ရောက်ရှိမှု ပုံစံဖြစ်သည်။
 
Pacuum ၏ စတင်ခရီးပြုခဲ့သည့် နေရာကို ဖေါ်ပြရာ၌ “Mahtu ben ei am na law” ဟူ၍ [[နှုတ်သမိုင်း]]၊ [[ပါးစပ်ရာဇဝင်]]နှင့် နှုတ်တိုက် သင်ပေးသည့် [[တေးသမိုင်းများ]]၌ ဆိုစမှတ် ပြုခဲ့ကြသည်။ ထိုအဆို အရ [[ပုဂံရာဇဝင်]]မှ [[ချင်း]] ([[ဒိုင်]]၊ [[မာ့တူ]]၊ [[မကန်း]]၊ [[ခူမ်]]၊ [[လေးမြို့ချင်း]]) တို့သည် [[ချင်းတွင်း]]ဒေသနှင့် [[ပုပ္ပါး]]-[[ပုဂံ]]၊ [[ဧရာဝတီ]] မြစ်ကြောင်း တလျှောက်၌ နေထိုင်ခဲ့ကြပြီး တဖြည်းဖြည်း တောင်ပေါ် ဒေသများဖြစ်သည့် [[ရခိုင်ရိုးမ]]နှင့် ယခု [[ချင်းတောင်]]ဒေသများ၌ ပြောင်းရွေ့ နေထိုင် ခဲ့ကြသည်။ ထိုမှ တချို့ ([[ဒိုင်]]) သည် [[လည်မိုျမြစ်]] (လေးမြို့မြစ်) ကြောင်းတစ်လျှောက် အထက်သို့ ဆန်တက်လာကြပြီး ရောက်ရာဒေသများ၌ ကျေးရွာများကို တည်ထား ခဲ့ကြဟန် ရှှိသည်။ရှိသည်။ ထိုမှ Pacuum တဖြစ်လဲ [[ဟာတူး]]သည် ယခု [[မားဒူ]] (မာ့သူ) ဒေသမှ ဆက်လက် ဆန်တက်လာပြီး [[ဟာတူး]]ရွာ၏ သမိုင်းစတင်ရာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။
 
[[ချင်းလူမျိုးများ]] အတော်များများ အဦးပိုင်းကာလများ၌ စာပေများ ရှိခဲ့သော်လည်း အလေးအနက် မထားရှိခဲ့သဖြင့် အကြောင်း အမျိုးမိုျးကြောင့်အမျိုးမျိုးကြောင့် ပျောက်ရှှကြရာ နောင်တွင် [[ရှေးဘိုးဘေးများ]]၏ နှုတ် သမိုင်း၊ ပါးစပ် ရာဇဝင်နှင့် နှုတ်တိုက်သင်ပေးသည့် [[တေးသမိုင်းများ]]ကိုသာ အလေးထား အားကိုး ကြရသည်။ အလားတူပင် ဤ [[ဟာတူး]]ရွာ သမိုင်းသည်လည်း ခိုင်မာသည့် [[စာပေသမိုင်းများ]] မရှိခဲ့စေကာမူ ဖေါ်ပြပြီးသည့်အတိုင်း [[နှုတ်သမိုင်း]]၊ [[ပါးစပ်ရာဇဝင်]]နှင့် နှုတ်တိုက် သင်ပေးသည့် [[တေးသမိုင်းများ]]အရ သော်လည်းကောင်း၊ တခြား ခိုင်လုံသည့် အထောက်အထား၊ [[မှတ်ကျောက်တိုင်များ]]အား ကိုးကားဖေါ်ပြရခြင်း ဖြစ်သည်။ ယနေ့လက်ရှိ Pacuum သမုတ်ခဲ့သည့် နေရာများ၌ နေထိုင်ကြသော ဒေသခံများမှ ယနေ့တိုင် ထိုအမည် နာမများဖြစ်ပင် ခေါ်တွင် နေဆဲပင်ဖြစ်သည်။ [[ဒဏ္ဍာရီ]] ပုံပြင်သဖွယ် [[နှုတ်သမိုင်းများ]]အဖြင့်သာ ကြားနာ မှတ်သားခဲ့ကြ ရသော်လည်း ယနေ့တိုင်ခေါ်ဝေါ်သည့် ထို[[အမည်နာမများ]]အား ထောက်ရှုခြင်းအားဖြင့် အခိုင်အမာပင် မှန်ကန်ကြောင်း တွေ့ရှိနိုင်သည်။
 
[[ချင်းလူမျိုးများ]]၏ ဆင်းမှုပုံသဏ္ဍာန်နှင့် လူမျိုးစု တခုစီ၏ အသုံးအဆောင်၊ အသုံးအနှုန်းများအား လေ့လာ သုံးသပ်ကြည့်မည်ဆိုုလျှင်သုံးသပ်ကြည့်မည်ဆိုလျှင် [[ဒိုင်လူမျိုးစု]]သမိုင်းသည် ရှေးပုဂံခေတ် သမိုင်း၌ပင်လျှင် အထင်အရှုားအထင်အရှား နေထိုင်ခဲ့ကြကြောင်း ဖေါ်ပြထားမှုများအား တွေ့ရှိရသည်။ [[ဒိုင်လူမျိုးစု]]၏ စကား [[အသုံးအနှုန်းများ]]ကို လေ့လာကြည့်လျှင် တချို့ [[အသုံးအနှုန်းများ]]တွင် [[အရှိုှုချင်းများ]]၏ အသုံးအနှုန်းနှင့် များစွာ တူညီနေကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ၄င်းကို ထောက်ရှုခြင်းအားဖြင့် [[ဒိုင်လူမျိုးစုများ]]သည် [[အရှိုှုချင်း]] ([[မြေပြန့်ချင်း]]) များနှင့်အတူ ကာလ အတော်ကြာ နီးနီးကပ်ကပ် နေထိုင်ခဲ့ဟန် တွေ့ရသည်။ စကားလုံး သုံးနှုန်းရာ၌ [[ဒိုင်လူမျိုးများ]]မှ အထက်ပိုင်း၌ နေထိုင်သူများအား (Ahlungtu) ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ဥပမာ [[ချန်းပြန်းရွာ]]သားများကို ချန်းပြန်းသူ၊ [[ကာအိမ်းရွာ]]၌ နေထိုင်သူများကို ကာအိမ်းသူဟူ၍ လည်းကောင်း ခေါ်ဆို သုံးနှုန်းကြသည်။ အလားတူပင် [[အရှိုှုချင်းများ]]မှလည်း တောင်ပေါ်၌ နေထိုင်သူများအား ကောန်သူ၊ မြေပြန့်နေသူများအား အောတ်သူ၊ အန်းနယ်၌ နေသူများကို အန်သူ၊ ခရင်းဝါတွင်းနေသူများကို ဒိုင်းသူ ဟူ၍ ခေါ်ကြသည်။ ဤသို့သော အသုံးအနှုန်း တူညီမှုများ များစွာပင် တွေ့ရှိနေရသည်ဖြစ်ရာ ဒိုင်လူမျိုးစုများသည် ယခင် [[အရှိုှုချင်း]] ([[မြေပြန့်ချင်း]]) များနှင့်အတူ ကာလ အတော်ကြာ နီးနီးကပ်ကပ် နေထိုင်ခဲ့ဟန် ပိုမို ထင်ရှုားထင်ရှား ခိုင်မာစေသည်။
 
== ဟာတူး(Haltu) ကျေးရွာ ဖြစ်တည်လာပုံ ==
 
zampa pawl နှင့် Ludau Sawm တဝိုက်၌ စတည်းချရန် နေရာ ရှာဖွေနေရင်း Pacuum သည် ရေဆာလှသဖြင့် ခေတ္တအနားယူကာ လတ်တလော ရေရရှိမည့်နေရာကို အာရုံစိုက် စဉ်းစားရှာဖွေတော့သည်။ ထိုသို့ဖြင့် စဉ်းစားနေစဉ်၌်စဉ်းစားနေစဉ်၌ ဌက်ကလေးငှက်ကလေး တစ်ကောင် (Hliksui Va) အသံပေးပြီး တောင်ခြေဘက်သို့ ထိုးဆင်းသွားသည်ကို လှမ်းမြင်လျှင် Pacuum သည် ရေရနိုင်မည့် နေရာကို စဉ်းစားမိတော့သည်။ ငှက်ကလေး (Hliksui Va) ထိုုးဆင်းသွားသည့်ထိုးဆင်းသွားသည့် တောင်ခြေသို့ လိုက်သွားရာ စမ်းချောင်းငယ်လေး တွေ့ရှိသဖြင့် (Tui ca) ဟုသမုတ်ပြီး ထိုနေရာ၌ပင် အခြေချ နေထိုင်လေတော့သည်။ ဤကား [[ဟာတူး]] ကျေးရွာ၏ အစပြု အမြစ်တည်ရာပင် ဖြစ်တော့သည်။
 
Tui ca မှတဖြည်းဖြည်း လူဦးရေ ထူထပ်များပြား လာသောအခါ [[လောင်ဟွေး]] (Long Hoi) ခေါ် (Imteng) တောင်ကြောတလျှောက် စည်ကားပျော်ရွှင်စွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ယနေ့တိုင် [[လောင်ဟွေး]] ဒေသတလျှောက် ရှေး အသုံးအဆောင်များနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ပစ္စည်းများ တွေ့ရတတ်သည်။ အရိုးအိုးများ ထားသည့် ကျောက်ဖျာကြီးပင် ယနေ့တိုင် ရှိနေသေးရာ သမိုင်းမှတ်တိုင်သဖွယ် သက်သေသာဓက တစ်ခုပင် ဖြစ်နေတော့သည်။ ၄င်းအပြင် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု၌ အသုံးြုပရသည့်အသုံးပြုသည့် ရှေး[[ပုတီးလုံးများ]]ကိုလည်း ထိုဒေသများ၌ ယနေ့တိုင်ပင် ရံဖန်ရံခါ တွေ့ရှိရတတ်သည်။ ဤသာဓကများကို ထောက်ရှုခြင်းအားဖြင့် [[ဟာတူးလူမျိုးများ]]၏ နေထိုင် ဖြစ်တည်မှုများသည် [[စာပေ]] အထောက်ထားများဖြင့် မတွေ့ရှိခဲ့ရသော်လည်း ၄င်းတို့၏ လက်တွေ့ နေထိုင်မှုများဖြင့် အခိုင်အမာပင် ဖေါ်ပြထားကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။
 
Tui ca မှတဖြည်းဖြည်း လူဦးရေ ထူထပ်များပြား လာသောအခါ [[လောင်ဟွေး]] (Long Hoi) ခေါ် (Imteng) တောင်ကြောတလျှောက် စည်ကားပျော်ရွှင်စွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ယနေ့တိုင် [[လောင်ဟွေး]] ဒေသတလျှောက် ရှေး အသုံးအဆောင်များနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ပစ္စည်းများ တွေ့ရတတ်သည်။ အရိုးအိုးများ ထားသည့် ကျောက်ဖျာကြီးပင် ယနေ့တိုင် ရှိနေသေးရာ သမိုင်းမှတ်တိုင်သဖွယ် သက်သေသာဓက တစ်ခုပင် ဖြစ်နေတော့သည်။ ၄င်းအပြင် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု၌ အသုံးြုပရသည့် ရှေး[[ပုတီးလုံးများ]]ကိုလည်း ထိုဒေသများ၌ ယနေ့တိုင်ပင် ရံဖန်ရံခါ တွေ့ရှိရတတ်သည်။ ဤသာဓကများကို ထောက်ရှုခြင်းအားဖြင့် [[ဟာတူးလူမျိုးများ]]၏ နေထိုင် ဖြစ်တည်မှုများသည် [[စာပေ]] အထောက်ထားများဖြင့် မတွေ့ရှိခဲ့ရသော်လည်း ၄င်းတို့၏ လက်တွေ့ နေထိုင်မှုများဖြင့် အခိုင်အမာပင် ဖေါ်ပြထားကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။
== ဟာတူး (Haltu) ရွာရှိ နေထိုင်ကြသည့် မျိုးနွယ်စုများ ==
 
[[ဟာတူးရွာ]]၏ လူမျိုးစုများသည် အဓိကအားဖြင့် မိုျနွယ်စု လေးစုရှိသည်။ Pacuum သည် လောင်ဟွေးသို့ ရောက်ပြီးနောက် သားတစ်ယောက် ထွန်းကားခဲ့သည်။ ဇနီးသည်မှာ မည်သုူမည်ဝါမည်သူမည်ဝါ ဖြစ်ကြောင်းကိုမူ မှတ်သား ဖေါ်ပြထားခြင်း မရှိခဲ့သောကြောင့် မသိရှိရပေ။ Pacuum ၏သား Boikuep မှ သားများ ဆက်လက် ထွန်းကားခဲ့ပြီး နောင်တွင် [[ဟာတူးရွာ]]၏ လူမျိုးစုများ ဖြစ်လာကြသည်။ Pa Boikuep ၏ သားများမှာ Piltun, Awitaam, Ceemca နှင့် Renghilh တို့ ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော်လည်း ထိုသား များအနက် Ceemca မှာ သားအရင်း မဟုတ်ဘဲ မွေးစားသားသာ ဖြစ်ကြောင်း ဘိုးဘေးတို့၏ နှုတ် ရာဇဝင်၌ ဆိုစမှတ် ပြုကြသည်။
 
'''Piltun''' သည် Pacuum ၏ သားဦးဖြစ်ပြီး ပစ္စည်း ဥစ္စာများကို်ဥစ္စာများကို စုဆောင်း ထိန်းသိမ်းတတ်သော ကြောင့် Piltun ဟု အမည် မှည့်ရခြင်း ဖြစ်သည်။ တောထဲသို့ သားကောင် လိုက်သည့်အခါများ၌ သော်လည်းကောင်း၊ သွားလေရာရာ၌ ရတတ်သမျှများ ရှာဖွေ စုဆောင်းတတ်သဖြင့် ဤအမည်တွင်ရခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုကာလများတွင် မိမိ၏ အမူအကျင့်များအပေါ်၌ မူတည်၍် မှည့်ခေါ်လေ့ ရှိကြရာ နာမည်အရင်းနှင့် နာမည်ပြောင်ပင် ခွဲခြားရန် ခက်ခဲသည်။ သည်ဝါအရ သော်လည်းကောင်း၊ အသက်အရ သော်လည်းကောင်း အကြီး ဖြစ်သဖြင့် ရပ်ရွာ၏ ကိစ္စရပ်များတွင် ဦးစီး ဦးဆောင် ပြုလေ့ရှိသည်။
 
'''Awtaam''' သည် Pacuum ၏ ဒုတိယသား ဖြစ်သည်။ Awtaam သည် သားကောင်များကို် ကြီးငယ်မဟူ ရတတ်သမျှ၌ မိုးမြေများတိုင်တည် ကြွေးကြော်တတ်သဖြင့် Awtaam အမည်တွင် ရခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုသို့် ပစ္စည်းဥစ္စာ အသေးအမွှား မှအစ ရရှိ ပိုင်ဆိုင်မိလျှင် ကြွားဝါ ကျိန်ဆိုတတ်သဖြင့် ဤအမည် တွင်ရခြင်းဖြစ်သည်။
 
 
'''Renghilh''' သည် Pacuum ၏တတိ်ယသားဖြစ်၍၏တတိယသားဖြစ်၍ သူသည် သွားလေရာရာ၌ မိမိ၏ ပစ္စည်းများ မေ့ကျန်တတ်သဖြင့် အမည်တွင် ရခြင်း ဖြစ်သည်။ တောထဲ၊ တောင်ထဲ သွားသောအခါများတွင် မိမိ၏ဥစ္စာများ အကြိမ်ကြိမ် မေ့လျော့တတ်သဖြင့် မိသားစုတွင်း၌ စိတ်ချမှု အနဲဆုံးဖြစ်သည်။
 
'''Ceemca''' မှာမူ Pacuum ၏ သားအရင်း မဟုတ်ဘဲ မွေးစားသား ဖြစ်သည်။ သူသည်လည်း ထင်း ခွေ၊ ထင်းခွဲသည့် အခါများတွင် သတ်တောင်းတတ်သဖြင့် ဤအမည်တွင် ရခြင်းဖြစ်သည်။ သတ်ကို ချင်းဘာသာ ဖြင့် Ceem ဟုခေါ်ရာ နောင်တွင် Ceemca ဟူ၍ အမည်တွင်သွားခြင်းဖြစ်သည်။
ထိုသို့ နေထိုင်ခဲ့ကြပြီး နောင်တွင် Piltun မှ သားနှစ်ယေက် ထွန်းကားရာ ထိုသားများကို Piltun နှင့် Bawinaa ဟူ၍ မှည့်လေ သည်။ ထိုမှ Piltun အမျိုးတွင် Piltun နှင့် Bawina ဟူ၍ မိသားစုုငယ် ထပ်မံ၍ ခွဲခြားထားသည်။ ထိုမှ Piltun, Bawinaa, Awitaam, Renghilh နှင့် Ceemca စသည့် [[လူမျိုးစုများ]]ဖြင့် ပျော်ရွှင်စွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။
 
[[ဟာတူးရွာ]] [[မျိုးနွယ်စုများ]]တွင် Piltun မျိုးနွယ်စုသည် Pacuum ၏ [[သားဦးများ]]ဖြစ်သည်။ ထိုသို့ နှင့်အညီ မိသားစုအတွင်း ဦးဆောင် ဦးရွက် ပြနိုင်သူဖြစ်ပြီး ဖခင်ဖြစ်သုူ၏ဖခင်ဖြစ်သူ၏ အားအထားရဆုံး သားလည်းဖြစ်ရာ ညီအကိုများထဲတွင် ဩဇာရှိသူ ဖြစ်သည်။ အစဉ်အဆက် ၄င်းမျိုးနွယ်စု၏ အဆုံးအဖြတ်၊ ဦးဆောင်မှုကို ရွာလူထုမှ နာခံ လိုက်လျှောက် ကြရသည်။
 
== နယ်မြေ ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ခြင်းနှင့် အုပ်ခုျပ်မှုစနစ် ==
=== နယ်မြေပိုင်ဆိုင်မှုများ ===
 
တနေ့တ၌ Pacuum သည် မိမိ နေထိုင်ရာ ပိုင်ဆိုင်သည့် ဒေသများကို်ဒေသများကို လေ့လာမှု ပြုရန်အတွက် ခရီးပြုခဲ့သည်။ မိမိ ပိုင်ဆိုင်သည့် နေရာဒေသများကို လိုက်လံ မှတ်သားရင်း တနေရာ အရောက်တွင် လုူပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦး နှင့် တွေ့ဆုံမိကြသည်။ နောင်တွင် လှန်ပြန်း ဖြစ်လာမည့် ထိုပုဂ္ဂိုလ်နှင့် ဒါဝ် (Dau) အရပ်၌ တွေ့ဆုံကြပြီးနောက် နှစ်ဦး သဘောတူ နယ်မြေများ ခွဲဝေကြသည်။
 
လှန်ပြန်းဖြစ်လာမည့် ထိုပုဂ္ဂို်လ်သည် ဘက်မှ လာသဖြင့် နေ့လည်စာအဖြင့် ပြောင်းဖုူးဖြင့် ပြုလုပ်သည့် သရေစာသာ ယူလာသည်။ “Muen ben lamei a law la awm uengh, Muen ai cang tun buh uengh vai ni ana cuun law” ဟူ၍ ဆိုစမှတ် ပြုကြသည်။ Pacuum မှာ ဤဒေသ သို့ အရင်ရောက်နှင့်သူ ပီပိီ ကောက်ညှင်း ထမင်းထုပ်လာသည်။ ၄င်းတို့ နှစ်ဦးသား ခင်မင်မှု သဘောဖြင့် မိမိတို့ ယူဆောင်လာကြသည့် နေ့လည်စာများကို် အချင်းချင်း အပြန်အလှန် ခွံ့ကြွေးကြသည်။ နေ့လည်စာ စားရင်းပင် မိမိ ပိုင်ဆိုင်ရမည့် မြေနေရာ တောင်ကြောများကို လက်ညှိုး ညွှန်ရာ ရွေးယူကြရသည်။ ယူဆောင်လာသည့် နေ့လည်စာမှာ ကောက်ညှင်း ထမင်းဖြစ်၍ မြိုရ လွယ်ကုူသဖြင့် အဆင်ပြေ ချောမွေ့စွာ နယ်မြေ နေရာများကို လျင်မြန်စွာ ရွေးယူနိုင်သည်။ သို့သော် Pacuum မှာ လှန်ပြန်း ခွံ့ကြွေးသည့် နေ့လည်စာသည် ပြောင်းဖူးဖြင့် ပြုလုပ်သည့် (Vai) သရေစာသာဖြစ်ရာ မြိုရချရန်အခက်တွေ့သည်။ လည်ချောင်း၌ တစ်နေသဖြင့် နယ်မြေရွေးယူရာတွင် အခက်တွေ့တော့သည်။ လှန်ပြန်းကဲ့သို့ လျင်မြန်စွာ ရွေးယူနိုင်ခြင်း မရှိသဖြင့် မိမိ လက်လှမ်းမီသလောက်သာ ပို်င်ဆိုင်ရသည်။
အမည်မသိ အသုံးပြုသူ