"ရဟန်း" ၏ တည်းဖြတ်မှု မူကွဲများ

၄၆၈၅ ဘိုက် ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် ,  ပြီးခဲ့သည့် ၆ နှစ်
တည်းဖြတ်မှုအတွက် စကားချပ် မရှိပါ
==ရဟန်း==
[[File:Celebrating Full Moon Day of Tabaung in Bangkok, Thailand in Mar 2012.PNG|thumb|right|ဘန်ကောက်မြို့၊ ထိုင်းနိုင်ငံတွင်ထိုင်း​နိုင်ငံ​တွင် တပေါင်းပွဲတော်တွင်တပေါင်း​ပွဲတော်​တွင် ရဟန်းသံဃာတော်များအားရဟန်း​သံ​ဃာတော်​များ​အား လှူဒါန်းနေပုံလှူဒါန်း​နေ​ပုံ]]
ရဟန်း​ဟူ​သော အမည်​သည် အရ​ဟန္တ​ပါဠိ​မှ ဖြစ်လာ​သော ရဟန္တာ​ကို အတို​ချုပ်ခေါ်​သော အမည်​ဖြစ်​ဟန်​တူ​သည်။ သို့ရာတွင် ဘိက္ခု၊ သမ​ဏ၊ ပဗ္ဗဇ္ဇိ​တ စ​သော ပါဠိ​တို့​ကို ပြန်ဆို​ထား​သော မြန်မာ​အမည်​လည်း ဖြစ်​၏။ အသုံးအစွဲ​လည်း များ​လှ​သည်။ ပဗ္ဗဇ္ဇ​လေး​မျိုး​မှ​လာ​သော အလုံး​စုံ​သော ရဟန်း​နှင့် ဥပသမ္ပဒါ​လေး​မျိုး​မှ​လာ​သော အလုံး​စုံ​သော​ရဟန်း​နှင့် ဥပသမ္ပဒါ ရှစ်​မျိုး​မှ​လာ​သော အလုံး​စုံ​သော​ရဟန်း​ကို ရ​သည်။
ရဟန်းဟူသော အမည်သည် အရဟန္တပါဠိမှ ဖြစ်လာသော ရဟန္တာကို အတိုချုပ်ခေါ်သော အမည်ဖြစ်ဟန်တူသည်။ သို့ရာတွင် ဘိက္ခု၊ သမဏ၊ ပဗ္ဗဇ္ဇိတ စ သော ပါဠိတို့ကို ပြန်ဆိုထားသော မြန်မာအမည်လည်း ဖြစ်၏။ အသုံးအစွဲလည်း များလှသည်။ ပဗ္ဗဇ္ဇလေးမျိုးမှလာသော အလုံးစုံသော ရဟန်းနှင့် ဥပသမ္ပဒါလေးမျိုးမှလာသော အလုံးစုံသောရဟန်းနှင့် ဥပသမ္ပဒါ
[[ပဗ္ဗဇ္ဇ​မင်္ဂလာ]]
ရှစ်မျိုးမှလာသော အလုံးစုံသောရဟန်းကို ရသည်။
( ပဗ္ဗဇ္ဇမင်္ဂလာ ။)
 
ရဟန်း​ဟူ​သည် - တရား​ကို ကောင်း​စွာ​ကျင့်​ခြင်း ၊ မှန်​စွာ​ကျင့်​ခြင်း ၊ ကုသိုလ်​ပြု​ခြင်း​သည် ကောင်း​၏၊ကောင်းမှု​ပြု​ခြင်း​သည် ကောင်း​၏၊ မ​ညှင်း​ဆဲ​ခြင်း​သည်​ကောင်း​၏၊ သတ္တဝါ​တို့​ကို သနား​ခြင်း​သည် ကောင်း​၏ ဟု နှလုံးသွင်း ကျင့်​နေ​သူ ဖြစ်​သည်။ <ref>ဒီဃ​နိ​ကာယ် ၊မဟာ​ဝဂ် ၊ မဟာ​ပ​ဒါန​သုတ်</ref> သာမဏေ​ရ ပဗ္ဗဇ္ဖ လို့ အခေါ်​ပြောင်း​လိုက်​လျှင် - လွတ်မြောက်​အောင်​ကျင့်​နေ​သူ ၊ အနှောင်အဖွဲ့​ကင်း​သူ၊ (တဏှာ​ကင်း​အောင် ကြိုးစား​နေ​သူ ) ဖိ​အား​ကင်း​အောင်​နေ​သူ၊ ငြိမ်း​ချမ်း​အောင်​နေ​သူ​ဟု အဓိပ္ပါယ်​ရ​သည်။
ရဟန်းဟူသည် - တရားကို ကောင်းစွာကျင့်ခြင်း ၊ မှန်စွာကျင့်ခြင်း ၊ ကုသိုလ်ပြုခြင်းသည် ကောင်း၏၊ကောင်းမှုပြုခြင်းသည် ကောင်း၏၊ မညှင်းဆဲခြင်းသည်ကောင်း၏၊ သတ္တဝါတို့ကို သနားခြင်းသည် ကောင်း၏ ဟု နှလုံးသွင်း ကျင့်နေသူ ဖြစ်သည်။ <ref>ဒီဃနိကာယ် ၊မဟာဝဂ် ၊ မဟာပဒါနသုတ်</ref> သာမဏေရ ပဗ္ဗဇ္ဖ လို့ အခေါ်ပြောင်းလိုက်လျှင် - လွတ်မြောက်အောင်ကျင့်နေသူ ၊ အနှောင်အဖွဲ့ကင်းသူ၊ (တဏှာကင်းအောင် ကြိုးစားနေသူ ) ဖိအားကင်းအောင်နေသူ၊ ငြိမ်းချမ်းအောင်နေသူဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။
 
 
ဗုဒ္ဓ​သာသနာ​တွင်း ရဟန်း([[ သံဃာ]]) နှင့် သာသနာပ ရဟန်း နှစ်​မျိုး​လုံး​နှင့်​လည်း ဆက်ဆံ​သည်။ ထိုသို့ ဆက်​ဆံသော်​လည်း ပဗ္ဗဇ္ဇ​လေး​မျိုး​မှ​လာ​သော ရ​ဟန်​တို့​တွင် ဘိက္ခု​ပဗ္ဗဇ္ဇ​မှ လာ​သော
ဗုဒ္ဓသာသနာတွင်း ရဟန်း([[ သံဃာ]] ) နှင့် သာသနာပ ရဟန်း
ရဟန်း​နှင့် သာမဏေ​ရ ပဗ္ဗဇ္ဇ​မှ လာ​သော ရဟန်း​ကား ဗုဒ္ဓ​သာသနာ​တွင်း ရဟန်း​သာ ဖြစ်​သည်။ ဣ​သိ​ပဗ္ဗဇ္ဇ​မှ လာ​သော ဗုဒ္ဓ​သာသနာ​တွင်း​နှင့် သာသနာပ​နှစ်​မျိုး​လုံး ရဟန်း​ဖြစ်​သည်။ ဥပသမ္ပဒါ ရှစ်​မျိုး​မှ​လာ​သော ရဟန်း​ကား ဗုဒ္ဓ​သာသနာ​တွင်း ရဟန်း​သာ ဖြစ်​သည်။ [[ရဟန်း​သာမဏေ​များ သင်ကြား လေ့ကျင့်​ရ​မည့်​တရား​များ​မှ ၇​၅-မျိုး]] သိက္ခာပုဒ်​များ​ကို​လည်း စောင့်ရှောက်​ထိန်းသိမ်း​၍ နေ​ရ​သည်။
နှစ်မျိုးလုံးနှင့်လည်း ဆက်ဆံသည်။ ထိုသို့ ဆက်ဆံသော်လည်း
ပဗ္ဗဇ္ဇလေးမျိုးမှလာသော ရဟန်တို့တွင် ဘိက္ခုပဗ္ဗဇ္ဇမှ လာသော
ရဟန်းနှင့် သာမဏေရ ပဗ္ဗဇ္ဇမှ လာသော ရဟန်းကား ဗုဒ္ဓ
သာသနာတွင်း ရဟန်းသာ ဖြစ်သည်။ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇမှ လာသော
ဗုဒ္ဓသာသနာတွင်းနှင့် သာသနာပနှစ်မျိုးလုံး ရဟန်းဖြစ်သည်။
ဥပသမ္ပဒါ ရှစ်မျိုးမှလာသော ရဟန်းကား ဗုဒ္ဓသာသနာတွင်း
ရဟန်းသာ ဖြစ်သည်။ [[ရဟန်းသာမဏေများ သင်ကြား လေ့ကျင့်ရမည့်တရားများမှ ၇၅-မျိုး]]
သိက္ခာပုဒ်များကိုလည်း စောင့်ရှောက် ထိန်းသိမ်း၍ နေရသည်။
 
 
=== ရဟန်း ၈-မျိုး ===
သာ​သ​နာ့​ဝန်​ထမ်း ရဟန်း​ဘဝ​နှင့် စပ်​၍ ရဟန်း​ရှစ်​မျိုးရှိ​ကြောင်း​ကို ဦးစွာ​သိ​အပ်​ပေ​၏။
သာသနာ့ဝန်ထမ်း ရဟန်းဘဝနှင့် စပ်၍ ရဟန်းရှစ်မျိုးရှိကြောင်းကို ဦးစွာသိအပ်ပေ၏။<br />
# ဧ​ဟိ​ဘိက္ခူ​ပ​သမ္ပ​ဒါ-ဗုဒ္ဓ​က ရဟန်း လာ​လော့-ဟုခေါ်​ကာ​မျှ​ဖြင့် ဖြစ်လာ​ရ​သော ရဟန်း။( အရှင်​သာ​ရိ​ပုတ္တ​ရာ စ​သည် )
၁။ ဧဟိဘိက္ခူပသမ္ပဒါ-ဗုဒ္ဓက ရဟန်း လာလော့-ဟုခေါ်ကာမျှဖြင့် ဖြစ်လာရသော ရဟန်း။( အရှင်သာရိပုတ္တရာ စသည် )<br />
# သရဏ​ဂ​မ​နူ​ပ​သမ္ပ​ဒါ-သရဏဂုံ ဆောက်တည်​ကာ​မျှ​ဖြင့် ဖြစ်လာ​သော​ရဟန်း။( ဘုရား​ဖြစ်​ခါ​စ ရှေး​ပိုင်း​ရဟန်း​များ )
၂။ သရဏဂမနူပသမ္ပဒါ-သရဏဂုံ ဆောက်တည်ကာမျှဖြင့် ဖြစ်လာသောရဟန်း။( ဘုရားဖြစ်ခါစ ရှေးပိုင်းရဟန်းများ )<br />
# ဩဝါဒ​ပ​ဋိဂ္ဂ​ဟ​ဏူ​ပ​သမ္ပ​ဒါ-ဗုဒ္ဓ​၏ ဩဝါဒ​ကို ခံယူ​ကာ​မျှ​ဖြင့် ဖြစ်လာ​သော ရဟန်း။( အရှင်မ​ဟာ​က​ဿ​ပ )
၃။ ဩဝါဒပဋိဂ္ဂဟဏူပသမ္ပဒါ-ဗုဒ္ဓ၏ ဩဝါဒကို ခံယူကာမျှဖြင့် ဖြစ်လာသော ရဟန်း။( အရှင်မဟာကဿပ )<br />
# ပ​ဥှာ​ဗျာ​ကရ​ဏူ​ပ​သမ္ပ​ဒါ-ပြဿနာ ဖြေ​ဆို​ကာ​မျှ​ဖြင့်​ဖြစ်လာ​သော​ရဟန်း။( အရှင်​သော​ပါ​က )
၄။ ပဥှာဗျာကရဏူပသမ္ပဒါ-ပြဿနာ ဖြေဆိုကာမျှဖြင့်ဖြစ်လာသောရဟန်း။( အရှင်သောပါက )<br />
# အဋ္ဌ​ဂရု​ဓမ္မ ပ​ဋိဂ္ဂ​ဟ​ဏူ​ပ​သမ္ပ​ဒါ-ဂရု​ဓမ်​ရှစ်​ပါး ခံယူ​ကာ​မျှ​ဖြင့် ဖြစ်လာ​သော ရဟန်း။( အရှင်မ မဟာ​ပ​ဇာ​ပတိ​ဂေါ​တ​မီ )
၅။ အဋ္ဌဂရုဓမ္မ ပဋိဂ္ဂဟဏူပသမ္ပဒါ-ဂရုဓမ်ရှစ်ပါး ခံယူကာမျှဖြင့် ဖြစ်လာသော ရဟန်း။( အရှင်မ မဟာပဇာပတိဂေါတမီ )<br />
၆။# ဒူတေနူပသမ္ပဒါဒူ​တေ​နူ​ပ​သမ္ပ​ဒါ-တဆင့်ခံတ​ဆင့်​ခံ တမန်ဖြစ်လာသောတမန်​ဖြစ်လာ​သော ရဟန်း။( အရှင်မ အဎ္ဍကာသီအဎ္ဍ​ကာ​သီ )<br />
# အဋ္ဌ​ဝါ​စီ​ကူ​ပ​သမ္ပ​ဒါ-ရဟန်း၊ ရဟန်းမ၊ နှစ်​ဖက်​သံဃာ​မှ ဉတ္တိ​စတုတ္ထ​ကံ နှစ်​မျိုး​ဖြင့် ဖြစ်လာ​သော ရဟန်း။( အခြား​ရဟန်းမ​များ )
၇။ အဋ္ဌဝါစီကူပသမ္ပဒါ-ရဟန်း၊ ရဟန်းမ၊ နှစ်ဖက်သံဃာမှ ဉတ္တိစတုတ္ထကံ နှစ်မျိုးဖြင့် ဖြစ်လာသော ရဟန်း။( အခြားရဟန်းမများ )<br />
# ဉတ္တိ​စတုတ္ထ​ကမ္မူ​ပ​သမ္ပ​ဒါ-ဉတ္တိ​စတုတ္ထ​ကံ​ဖြင့် ဖြစ်လာ​သော ရဟန်း။( အရှင်​ရာ​ဓ-မှ​စ​၍ မျက်မှောက်​ခေတ်​အထိ ရဟန်း​များ )<br/>
၈။ ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မူပသမ္ပဒါ-ဉတ္တိစတုတ္ထကံဖြင့် ဖြစ်လာသော ရဟန်း။( အရှင်ရာဓ-မှစ၍ မျက်မှောက်ခေတ်အထိ ရဟန်းများ )<br />
ထို ၈-မျိုး​တို့​တွင် ၁၊ ၃ ၊ ၄၊ ၅ တို့​သည် ဗုဒ္ဓ​ကိုယ်တော်​တိုင် ရဟန်းပြု​ပေး​သော ရဟန်း အမျိုး​အစား​များ ဖြစ်​ကြ​သည်။
ထို ၈-မျိုးတို့တွင် ၁၊ ၃ ၊ ၄၊ ၅ တို့သည် ဗုဒ္ဓကိုယ်တော်တိုင် ရဟန်းပြုပေးသော ရဟန်း အမျိုးအစားများ ဖြစ်ကြသည်။
 
[[File:Celebrating Full Moon of Tabaung (Buddhist festival) in Bangkok in Mar 2012.PNG|thumb|right|ဘန်ကောက်မြို့၊ ထိုင်း​နိုင်ငံ​တွင် တပေါင်း​ပွဲတော်​ကို ကျင်းပ​နေ​ပုံ]]
[[File:Celebrating Full Moon of Tabaung (Magha Puja Buddhist festival) in Bangkok, Thailand in Mar 2012.PNG|thumb|right|တပေါင်းပွဲတော်ကို ဘန်​ကောက်​မြို့၊ ထိုင်း​နိုင်ငံ​တွင် ကျင်းပ​နေ​ပုံ]]
ယင်း ဥပသမ္ပဒါ​ရှစ်​မျိုး​ကား အောက်​ပါ​အတိုင်း ဖြစ်​သည်။
*(၁) ဧ​ဟိ​ဘိက္ခူ​ပ​သမ္ပ​ဒါ-မြတ်​စွာ​ဘုရား​က ရဟန်း​လောင်း​အား ရဟန်း​လာ​လှည့်၊ ဝဋ်​ဆင်းရဲ​အဆုံး​ကို​ပြု​ခြင်း​ငှာ မြတ်​သော​အကျင့်​ကို ကောင်း​စွာ​ကျင့်​လှည့်​ဟု ခေါ်တော်​မူ​သော စကား​မျှ​ဖြင့် ဖြစ်​သော ရဟန်း၊ (ဧ​ဟိ​ဘိက္ခု​ရဟန်း​များ)၊ [[ဧ​ဟိ ဘိက္ခု]]
*(၂) သရဏ​ဂ​မ​ဏူ​ပ​သမ္ပ​ဒါ-ဗုဒ္ဓံ​သရဏံ ဂစ္ဆာ​မိ စ​သော သရဏဂုံ​သုံး​ပါး​ကို ခံယူ​ဆောက်တည်​ကာ​မျှ​ဖြင့် ဖြစ်​သော​ရဟန်း၊(ဉာ​ာတ်​ကမ္မဝါ မပေါ်​မီ​က ခွင့်​ပြု သော​ရဟန်း)၊ [[သရဏဂုံ]]
*(၃)ြ​သ​ဝါဒ​ပ​ဋိဂ္ဂ​ဟ​ဏူ​ပ​သမ္ပ​ဒါ-မြတ်​စွာ​ဘုရား​က ဤ​ပုံ​ဤ​နည်း ကျင့်​ရ​မည်​ဟု ပေး​ထား​သော အဆုံးအမ ြ​သ​ဝါဒ​ကို လိုက်နာ​ခံယူ​ကာ​မျှ​ဖြင့် ဖြစ်​သော​ရဟန်း၊ (အရှင်မ​ဟာ​က​ဿ​ပ)
*(၄) ပ​ဥ|ာ​ဗျာ​ကရ​ဏူ​ပ​သမ္ပ​ဒါ-မြတ်​စွာ​ဘုရား​၏ အမေးတော်​ကို ဖြေ​ဆို​ကာ​မျှ​ဖြင့် ဖြစ်​သော​ရဟန်း၊ (ရှင်​သော​ပါ​က)
*(၅) ဂရု​ဓမ္မ ပ​ဋိဂ္ဂ​ဟ​ဏူ​ပ​သမ္ပ​ဒါ-ဂရု​ဓံ​တရား​ရှစ်​ပါး​ကို တစ်​သက်​လုံး ကောင်း​စွာ​ကျင့်​ပါ​မည်​ဟု ဝန်ခံ​ကာ​မျှ​ဖြင့် ဖြစ်​သော​ရဟန်း၊ (မိ​ထွေးတော်​ဂေါ​တ​မီ)
ဂရု​ဓံ​တရား​ရှစ်​ပါး​ကား-
**(၁)ရဟန်း ဝါတော် တစ်​ရာ ရှိ​ပြီး​သော ရဟန်း​မိန်းမ([[ဘိက္ခု​နီ]])သည် ယနေ့ ဖြစ်​သစ်​စ​ရဟန်း ယောကျာ်း​ငယ်​အား ရှိခိုး​ခြင်း၊ ခရီးဦးကြိုဆို​ခြင်း၊ လက်အုပ်ချီ​ခြင်း​အမှု​ကို ပြု​ရ​ခြင်း၊
**(၂) ရဟန်း​မိန်းမ​သည် ရဟန်း​ယောကျာ်း​နှင့် ကင်းကွာ​သော​ကျောင်း​၌ ဝါ​မ​ဆို ဝါ​မ​ကပ်​ရ​ခြင်း၊
**(၃) ရဟန်း​မိန်းမ​သည် လ​ခွဲ​တိုင်း လ​ပြည့်​လကွယ် အဖိတ်နေ့​၌ ရဟန်း​ယောကျာ်း​များ​ထံ သွား​၍ ဤ​ဥပုသ်သည် တစ်​ဆဲ့​လေး​ရက် ဥပုသ်​လော၊ တစ်​ဆဲ့​ငါး​ရက် ဥပုသ်​လော​ဟု ဥပုသ်​ကို မေးမြန်း​ရ​ခြင်း​နှင့် ဥပုသ်နေ့ ဥပုသ်​မ​ပြု​မီ ရဟန်း​မိန်းမ​တစ်​ဦး​ကို ရဟန်း​ယောကျာ်း​များ​ထံ စေလွှတ်​၍ ရဟန်း​မိန်းမ​များ 0x100သ​ဝါဒ​ခံယူ​ရန် တောင်းပန်​ရ​ခြင်း၊
**(၄) ရဟန်း​မိန်းမ​သည် ဝါကျွတ်​သော​အခါ ရဟန်း​မိန်းမ
သံဃာ​နှင့် ရဟန်း​ယောကျာ်း​သံဃာ နှစ်​ပါး​စုံ​၌ ပဝါရဏာ
ပြု​ရ​ခြင်း၊
**(၅) သံဃာ​ဒိ​သေ​သိ အာပတ်သင့်​သော ရဟန်း​မိန်းမ
သည် ရဟန်း​မိန်းမ​သံဃာ​နှင့် ရဟန်း​ယောကျာ်း​သံဃာ နှစ်​ပါး
စုံ​၌ လ​ခွဲ​ပတ်လုံး မာ​နတ်​ကျင့်​ရ​ခြင်း၊
**(၆) ရဟန်း​မိန်းမ​လောင်း
သေက္ခ​မာန်​မ​သည် နှစ်⁠နှစ်​ပတ်လုံး ကျင့်ဝတ်​တရား ခြောက်​ပါး
ကို ကျင့်​ပြီး​မှ ရဟန်း​မိန်းမ သံဃာ​နှင့် ရဟန်း​ယောကျာ်း​သံဃာ
နှစ်​ပါး​စုံ​၌ ရဟန်းခံ​ရ​ခြင်း၊
**(၇) ရဟန်း​မိန်းမ​သည် မည်​သည့်
ပရိယာယ် တစ်​စုံ​တစ်​ရာ မျှ​ဖြင့် ရဟန်း​ယောကျာ်း​ကို မ​ဆဲရေး
ရ၊ မ​ရေရွတ်​ရ၊
**(၈) ရဟန်း​မိန်းမ​သည် ရဟန်း​ယောကျာ်း​အား
မ​ဆုံးမ​ရ၊ ရဟန်း​ယောကျာ်း​၏ အဆုံးအမ​ကို​သာ လိုက်နာ
ရ​မည်။)
*(၆) ဒူ​တေ​နူ​ပ​သမ္ပ​ဒါ.တမန်​စေလွှတ်​ကာ​မျှ​ဖြင့် ဖြစ်
သော ရဟန်း၊ (ပြည့်​တန်ဆာ​မ-အဎ​္0x046ကာ​သိ​ကာ)
*(၇) အဋ္ဌ​ဝါ​စီ
ကူ​ပ​သမ္ပ​ဒါ.ရဟန်း​မိန်းမ​သ​သံဃာ​၌ ဉာ​ာတ်​တစ်​ကြိမ်​တမ္မ​ဝါ
သုံး​ကြိမ်​အား​ဖြင့် လေး​ကြိမ်၊ ရဟန်း ယောကျာ်း သံဃာ​၌
ဉာ​ာတ်​တစ်​ကြိမ်၊ ကမ္မဝါ​သုံး​ကြိမ် အား​ဖြင့် လေး​ကြိမ်၊ ဤသို့
ဉာ​ာတ်-ကမ္မဝါ​ရှစ်​ကြိမ် ရွတ်​ဖတ်​ခြင်း​ဖြင့် ဖြစ်​သော ရဟန်း၊
(ရဟန်း မိန်းမ​များ)
*(၈) ဉာ​ာတ္တိ စတုတ္ထ ကမ္မူ​ပ သမ္ပ​ဒါ
ရဟန်း​ယောကျာ်း သံဃာ​၌ ဉာ​ာတ်​တစ်​ကြိမ်၊ ကမ္မဝါ​သုံး​ကြိမ်
အား​ဖြင့် လေး​ကြိမ်​ရွတ်​ဖတ်​ခြင်း​ဖြင့် ဖြစ်​သော
ရဟန်း (ရဟန်း ယောကျာ်း​များ) ထို​ဥပသမ္ပဒါ ရှစ်​မျိုး​တို့​တွင်
ဧ​ဟိ​ဘိက္ခူ​ပ​သမ္ပ​ဒါ၊ သရဏ​ဂ​မ​ဏူ​ပ သမ္ပ​ဒါ၊
ြ​သ​ဝါဒ​ပ​ဋိဂ္ဂ​ဟ​ဏူ​ပ သမ္ပ​ဒါ၊ ပညာ​ဗျာ​ကရ​ဏူ​ပ
သမ္ပ​ဒါ၊ ဉာ​ာတ္တိ​စတုတ္ထ ကမ္မူ​ပ​သမ္ပ​ဒါ၊ ဤ​ငါး​မျိုး​ကား ရဟန်း
ယောကျာ်း​များ​နှင့်​သာ သက်ဆိုင်​သည်။ ဂရု​ဓမ္မ​ပ​ဋိဂ္ဂ​ဟ​ဏူ​ပမ္ပ​ဒါ၊
ဒူ​တေ​နူ​ပ သမ္ပ​ဒါ၊ အဋ္ဌ​ဝါ​စိ​ကူ​ပ သမ္ပ​ဒါ၊ဤ​သုံး​မျိုး​ကား ရဟန်း
မိန်းမ​များ​နှင့်​သာ သက်ဆိုင်​သည်။ အထူး​အား​ဖြင့် ရဟန်း
ယောကျာ်း​များ​နှင့် သက်ဆိုင်​သော ဥပသမ္ပဒါ ငါး​မျိုး​တွင်
လည်း ရှေ့​လေး​မျိုး​ကား မြတ်​စွာ​ဘုရား​လက်ထက်​၌​သာ ဖြစ်
သော​ကြောင့်​၎င်း၊ ရဟန်း​မိန်းမ​များ​နှင့် သက်ဆိုင်​သော
ဥပသမ္ပဒါ သုံး​မျိုး​သည်​လည်း ယခု​အခါ ရဟန်း​မိန်းမ​များ မ​ရှိ
သော​ကြောင့်​၎င်း ရဟန်း​ယောကျာ်း​များ​နှင့် သက်ဆိုင်​သော
ပဉ္စမ​မြောက် ဉာ​ာတ္တိ​စတုတ္ထ​ကမ္မူ​ပ​သမ္ပ​ဒါ​ဖြင့်​ဖြစ်​သော ရဟန်း​များ
သာ ကျန်​ရှိ​တော့​သည်။သို့​အတွက် ယခု​အခါ ရဟန်းခံ​ကြ​သည်
ကား ဉာ​ာတ္ထိ​စတုတ္ထ ကမ္မူ​ပ​သမ္ပ​ဒါ​ဖြင့်​သာ ရဟန်းခံ​ကြ​ရ​သည်။
ရဟန်းခံ​ဆို​သည်မှာ​လည်း သိမ်​တွင်း​၌ ငါး​ပါး၊ ငါး​ပါး
ထက်​လွန်​သော သံဃာ​စည်းဝေး​၍ ရဟန်း​လောင်း​အား မြတ်​စွာ
ဘုရား ခွင့်​ပြု​ပညတ်​ထား​သော သိက္ခာပုဒ်​တို့​ကို စောင့်ရှောက်
ထိန်းသိမ်း​ရန် တာဝန်​ပေး​အပ်​ကာ သံ​ဃ​ဘောင်​သို့ သွင်း​ခြင်း​ကို
ဉာ​ာတ်​ကမ္မဝါ​ရွတ်​ဖတ်​၍ သံဃာ​အား သဘောတူ၊ မ​တူ ပန်ကြား
လျှောက်ထား​ရာ၊ ကန့်ကွက်​သူ​ရှိ​လျှင် ကံ​ပျက်​၍ ရဟန်းမ​ဖြစ်
ဘဲ၊ ကန့်ကွက်​သူမ​ရှိ​လျှင် သဘောတူ သံ​ဃ​ဆန္ဒ​ဖြင့် ရဟန်း
အဖြစ်​သို့ ရောက်​သည်။ ရဟန်းခံ​ခြင်း​၏ အဓိက​ရည်​ရွယ်​ချက်
မှာ​လည်း ဝဋ်​ဆင်းရဲ​ကုန်​ဆုံး​ရာ အရ​ဟတ္တ​ဖိုလ် နိဗ္ဗာန်​သို့ ဆိုက်
ရောက်​ရန် ဖြစ်​လေ​သည်။
ထို​ရဟန်း​မိန်းမ([[သီလ​ရှင်]]) ကား မြတ်​စွာ​ဘုရား လက်ထက် တော်
က​ပင် ရှိ​ခဲ့​၏။ မိ​ထွေးတော် ဂေါ​တ​မီ​သည် သာကီ​ဝင် မင်းသမီး ငါးရာ
နှင့်​တ​ကွ ရှေးဦးစွာ ရဟန်းပြု​၏။ နောက် အဆင့်ဆင့် ပွား​များ​လာ
၍ သာသနာ တော်​တွင် ရဟန်း​မိန်းမ သာသနာ ရဟန်း​မိန်းမ​သံဃာ​ဟု
သီးခြား​ဖြစ်လာ​သည်။ ထို​စဉ်​အခါ​က မဇ္ဈိမဒေသ​တွင် ရဟန်း​မိန်းမ​တို့​သည် အလွန်​များ​ကုန်​၏။
 
== ရဟန်း​ဖြစ်​ထိုက်​သော အင်္ဂါ ==
[[File:Celebrating Full Moon of Tabaung (Buddhist festival) in Bangkok in Mar 2012.PNG|thumb|right|ဘန်ကောက်မြို့၊ ထိုင်းနိုင်ငံတွင် တပေါင်းပွဲတော်ကို ကျင်းပနေပုံ]]
ရဟန်း​တ​ပါး ဖြစ်မြောက်​ရန် ဉတ္တိ​စတုတ္ထ​ကံ​ကို နည်း​လမ်း​တ​ကျ အောင်​အောင်မြင်​မြင် ဆောင်ရွက်​နိုင်​ဖို့ လို​အပ်​၏။ ယင်းသို့ ဉတ္တိ​စတုတ္ထ​ကံ အောင်မြင်​ရန်-
[[File:Celebrating Full Moon of Tabaung (Magha Puja Buddhist festival) in Bangkok, Thailand in Mar 2012.PNG|thumb|right|တပေါင်းပွဲတော်ကို ဘန်ကောက်မြို့၊ ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ကျင်းပနေပုံ]]
# ဝတ္ထု-ရဟန်း​လောင်း။
ယင်း ဥပသမ္ပဒါရှစ်မျိုးကား အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
# ဉတ္တိ-ဉတ်။ ( ကမ္မဝါစာ နိဒါန်း )
(၁) ဧဟိဘိက္ခူပသမ္ပဒါ-မြတ်စွာဘုရားက ရဟန်းလောင်းအား
# သီ​မာ-သိမ်။
ရဟန်းလာလှည့်၊ ဝဋ်ဆင်းရဲအဆုံးကိုပြုခြင်းငှာ မြတ်သော
# အနု​ဿာ​ဝ​န-ကမ္မဝါစာ။
အကျင့်ကို ကောင်းစွာကျင့်လှည့်ဟု ခေါ်တော်မူသော စကားမျှ
# ပရိ​သာ-ပရိသတ်။ ( ကံ​ဆောင်​သံဃာ ) ( ဝတ်-ဉတ်-သိမ်-ကံ၊ ပရိ​သာ၊ ငါး​ဖြာ သမ္ပတ္တိ ။)ဟူ​သော အင်္ဂါ​ငါး​ပါး ညီညွတ်​ပြည့်စုံ​ဖို့ လို​အပ်​၏။
ဖြင့် ဖြစ်သော ရဟန်း၊ (ဧဟိဘိက္ခုရဟန်းများ)၊
( ဧဟိ ဘိက္ခု ။)
(၂) သရဏဂမဏူပသမ္ပဒါ-ဗုဒ္ဓံသရဏံ ဂစ္ဆာမိ စသော
သရဏဂုံသုံးပါးကို ခံယူဆောက်တည်ကာမျှဖြင့် ဖြစ်သော
ရဟန်း၊(ဉာာတ်ကမ္မဝါ မပေါ်မီက ခွင့်ပြု သောရဟန်း)၊
( သရဏဂုံ။)
(၃) 0x100သဝါဒပဋိဂ္ဂဟဏူပသမ္ပဒါ-မြတ်စွာဘုရားက ဤပုံ
ဤနည်း ကျင့်ရမည်ဟု ပေးထားသော အဆုံးအမ 0x100သဝါဒကို
လိုက်နာခံယူကာမျှဖြင့် ဖြစ်သောရဟန်း၊ (အရှင်မဟာကဿပ)
(၄) ပဥ|ာဗျာကရဏူပသမ္ပဒါ-မြတ်စွာဘုရား၏ အမေး
တော်ကို ဖြေဆိုကာမျှဖြင့် ဖြစ်သောရဟန်း၊ (ရှင်သောပါက)
(၅) ဂရုဓမ္မ ပဋိဂ္ဂဟဏူပသမ္ပဒါ-ဂရုဓံတရားရှစ်ပါးကို
တစ်သက်လုံး ကောင်းစွာကျင့်ပါမည်ဟု ဝန်ခံကာမျှဖြင့် ဖြစ်
သောရဟန်း၊ (မိထွေးတော်ဂေါတမီ) (ဂရုဓံတရားရှစ်ပါးကား
(၁)ရဟန်း ဝါတော် တစ်ရာ ရှိပြီးသော ရဟန်းမိန်းမ([[ဘိက္ခုနီ]]) သည်
ယနေ့ ဖြစ်သစ်စရဟန်း ယောကျာ်းငယ်အား ရှိခိုးခြင်း၊ ခရီးဦး
ကြိုဆိုခြင်း၊ လက်အုပ်ချီခြင်းအမှုကို ပြုရခြင်း၊ (၂) ရဟန်း
မိန်းမသည် ရဟန်းယောကျာ်းနှင့် ကင်းကွာသောကျောင်း၌
ဝါမဆို ဝါမကပ်ရခြင်း၊ (၃) ရဟန်းမိန်းမသည် လခွဲတိုင်း
လပြည့်လကွယ် အဖိတ်နေ့၌ ရဟန်းယောကျာ်းများထံ သွား၍
ဤဥပုသ်သည် တစ်ဆဲ့လေးရက် ဥပုသ်လော၊ တစ်ဆဲ့ငါးရက်
ဥပုသ်လောဟု ဥပုသ်ကို မေးမြန်းရခြင်းနှင့် ဥပုသ်နေ့ ဥပုသ်
မပြုမီ ရဟန်းမိန်းမတစ်ဦးကို ရဟန်းယောကျာ်းများထံ စေ
လွှတ်၍ ရဟန်းမိန်းမများ 0x100သဝါဒခံယူရန် တောင်းပန်ရခြင်း၊
(၄) ရဟန်းမိန်းမသည် ဝါကျွတ်သောအခါ ရဟန်းမိန်းမ
သံဃာနှင့် ရဟန်းယောကျာ်းသံဃာ နှစ်ပါးစုံ၌ ပဝါရဏာ
ပြုရခြင်း၊ (၅) သံဃာဒိသေသိ အာပတ်သင့်သော ရဟန်းမိန်းမ
သည် ရဟန်းမိန်းမသံဃာနှင့် ရဟန်းယောကျာ်းသံဃာ နှစ်ပါး
စုံ၌ လခွဲပတ်လုံး မာနတ်ကျင့်ရခြင်း၊ (၆) ရဟန်းမိန်းမလောင်း
သေက္ခမာန်မသည် နှစ်နှစ်ပတ်လုံး ကျင့်ဝတ်တရား ခြောက်ပါး
ကို ကျင့်ပြီးမှ ရဟန်းမိန်းမ သံဃာနှင့် ရဟန်းယောကျာ်းသံဃာ
နှစ်ပါးစုံ၌ ရဟန်းခံရခြင်း၊ (၇) ရဟန်းမိန်းမသည် မည်သည့်
ပရိယာယ် တစ်စုံတစ်ရာ မျှဖြင့် ရဟန်းယောကျာ်းကို မဆဲရေး
ရ၊ မရေရွတ်ရ၊ (၈) ရဟန်းမိန်းမသည် ရဟန်းယောကျာ်းအား
မဆုံးမရ၊ ရဟန်းယောကျာ်း၏ အဆုံးအမကိုသာ လိုက်နာ
ရမည်။) (၆) ဒူတေနူပသမ္ပဒါ.တမန်စေလွှတ်ကာမျှဖြင့် ဖြစ်
သော ရဟန်း၊ (ပြည့်တန်ဆာမ-အဎ္0x046ကာသိကာ) (၇) အဋ္ဌဝါစီ
ကူပသမ္ပဒါ.ရဟန်းမိန်းမသသံဃာ၌ ဉာာတ်တစ်ကြိမ်တမ္မဝါ
သုံးကြိမ်အားဖြင့် လေးကြိမ်၊ ရဟန်း ယောကျာ်း သံဃာ၌
ဉာာတ်တစ်ကြိမ်၊ ကမ္မဝါသုံးကြိမ် အားဖြင့် လေးကြိမ်၊ ဤသို့
ဉာာတ်-ကမ္မဝါရှစ်ကြိမ် ရွတ်ဖတ်ခြင်းဖြင့် ဖြစ်သော ရဟန်း၊
(ရဟန်း မိန်းမများ) (၈) ဉာာတ္တိ စတုတ္ထ ကမ္မူပ သမ္ပဒါ
ရဟန်းယောကျာ်း သံဃာ၌ ဉာာတ်တစ်ကြိမ်၊ ကမ္မဝါသုံးကြိမ်
အားဖြင့် လေးကြိမ်ရွတ်ဖတ်ခြင်းဖြင့် ဖြစ်သော
ရဟန်း (ရဟန်း ယောကျာ်းများ) ထိုဥပသမ္ပဒါ ရှစ်မျိုးတို့တွင်
ဧဟိဘိက္ခူပသမ္ပဒါ၊ သရဏဂမဏူပ သမ္ပဒါ၊
0x100သဝါဒပဋိဂ္ဂဟဏူပ သမ္ပဒါ၊ ပဥ|ာဗျာကရဏူပ
သမ္ပဒါ၊ ဉာာတ္တိစတုတ္ထ ကမ္မူပသမ္ပဒါ၊ ဤငါးမျိုးကား ရဟန်း
ယောကျာ်းများနှင့်သာ သက်ဆိုင်သည်။ ဂရုဓမ္မပဋိဂ္ဂဟဏူပမ္ပဒါ၊
ဒူတေနူပ သမ္ပဒါ၊ အဋ္ဌဝါစိကူပ သမ္ပဒါ၊ဤသုံးမျိုးကား ရဟန်း
မိန်းမများနှင့်သာ သက်ဆိုင်သည်။ အထူးအားဖြင့် ရဟန်း
ယောကျာ်းများနှင့် သက်ဆိုင်သော ဥပသမ္ပဒါ ငါးမျိုးတွင်
လည်း ရှေ့လေးမျိုးကား မြတ်စွာဘုရားလက်ထက်၌သာ ဖြစ်
သောကြောင့်၎င်း၊ ရဟန်းမိန်းမများနှင့် သက်ဆိုင်သော
ဥပသမ္ပဒါ သုံးမျိုးသည်လည်း ယခုအခါ ရဟန်းမိန်းမများ မရှိ
သောကြောင့်၎င်း ရဟန်းယောကျာ်းများနှင့် သက်ဆိုင်သော
ပဉ္စမမြောက် ဉာာတ္တိစတုတ္ထကမ္မူပသမ္ပဒါဖြင့်ဖြစ်သော ရဟန်းများ
သာ ကျန်ရှိတော့သည်။သို့အတွက် ယခုအခါ ရဟန်းခံကြသည်
ကား ဉာာတ္ထိစတုတ္ထ ကမ္မူပသမ္ပဒါဖြင့်သာ ရဟန်းခံကြရသည်။
ရဟန်းခံဆိုသည်မှာလည်း သိမ်တွင်း၌ ငါးပါး၊ ငါးပါး
ထက်လွန်သော သံဃာစည်းဝေး၍ ရဟန်းလောင်းအား မြတ်စွာ
ဘုရား ခွင့်ပြုပညတ်ထားသော သိက္ခာပုဒ်တို့ကို စောင့်ရှောက်
ထိန်းသိမ်းရန် တာဝန်ပေးအပ်ကာ သံဃဘောင်သို့ သွင်းခြင်းကို
ဉာာတ်ကမ္မဝါရွတ်ဖတ်၍ သံဃာအား သဘောတူ၊ မတူ ပန်ကြား
လျှောက်ထားရာ၊ ကန့်ကွက်သူရှိလျှင် ကံပျက်၍ ရဟန်းမဖြစ်
ဘဲ၊ ကန့်ကွက်သူမရှိလျှင် သဘောတူ သံဃဆန္ဒဖြင့် ရဟန်း
အဖြစ်သို့ ရောက်သည်။ ရဟန်းခံခြင်း၏ အဓိကရည်ရွယ်ချက်
မှာလည်း ဝဋ်ဆင်းရဲကုန်ဆုံးရာ အရဟတ္တဖိုလ် နိဗ္ဗာန်သို့ ဆိုက်
ရောက်ရန် ဖြစ်လေသည်။
ထိုရဟန်းမိန်းမ([[သီလရှင်]]) ကား မြတ်စွာဘုရား လက်ထက် တော်
ကပင် ရှိခဲ့၏။ မိထွေးတော် ဂေါတမီသည် သာကီဝင် မင်းသမီး ငါးရာ
နှင့်တကွ ရှေးဦးစွာ ရဟန်းပြု၏။ နောက် အဆင့်ဆင့် ပွားများလာ
၍ သာသနာ တော်တွင် ရဟန်းမိန်းမ သာသနာ ရဟန်းမိန်းမသံဃာဟု
သီးခြားဖြစ်လာသည်။ ထိုစဉ်အခါက မဇ္ဈိမဒေသတွင် ရဟန်းမိန်းမတို့သည် အလွန်များကုန်၏။
 
== ရဟန်းဖြစ်ထိုက်သော အင်္ဂါ ==
ရဟန်းတပါး ဖြစ်မြောက်ရန် ဉတ္တိစတုတ္ထကံကို နည်းလမ်းတကျ အောင်အောင်မြင်မြင် ဆောင်ရွက်နိုင်ဖို့ လိုအပ်၏။ ယင်းသို့ ဉတ္တိစတုတ္ထကံ အောင်မြင်ရန်-
၁။ ဝတ္ထု-ရဟန်းလောင်း။<br />
၂။ ဉတ္တိ-ဉတ်။ ( ကမ္မဝါစာ နိဒါန်း )<br />
၃။ သီမာ-သိမ်။<br />
၄။ အနုဿာဝန-ကမ္မဝါစာ။<br />
၅။ ပရိသာ-ပရိသတ်။ ( ကံဆောင်သံဃာ ) ( ဝတ်-ဉတ်-သိမ်-ကံ၊ ပရိသာ၊ ငါးဖြာ သမ္ပတ္တိ ။)<br />
ဟူသော အင်္ဂါငါးပါး ညီညွတ်ပြည့်စုံဖို့ လိုအပ်၏။
 
ယင်းငါးပါးယင်း​ငါး​ပါး ညီညွတ်ပြည့်စုံမှညီညွတ်​ပြည့်စုံ​မှ ဉတ္တိစတုတ္ထကံဉတ္တိ​စတုတ္ထ​ကံ အောင်မြင်၍အောင်မြင်​၍ ရဟန်းဖြစ်နိုင်၏။ရဟန်း​ဖြစ်​နိုင်​၏။ ထို့ကြောင့်ထို့​ကြောင့် ( သိက္ခာတင် ပဉ္စင်္ဂ ) ဟု ဆိုကြသည်။ဆို​ကြ​သည်။ သိက္ခာတင်-( ရဟန်းခံ) ရာ၌ရာ​၌ အင်္ဂါငါးပါးအင်္ဂါ​ငါး​ပါး ရှိ၏ဟုရှိ​၏​ဟု ဆိုလိုသည်။ဆိုလို​သည်။
 
ထိုတွင် ဝတ္ထုအရ ရဟန်းလောင်းသည် ယောကျာ်းစစ် ဖြစ်ရခြင်း၊<br />
အသက် ၂၀-ပြည့်ရခြင်း၊<br />
တိတ္ထိ ( ဒိဋ္ဌိအယူရှိသူ ) မဟုတ်ရခြင်း၊<br />
ပဉ္စာနန္တရိယ ကံကြီးများ ကျူးလွန်ထားသူ မဟုတ်ခြင်း-စသော အင်္ဂါတို့နှင့် ညီညွတ်သူ ဖြစ်ရ၏။<br />
 
ထို​တွင် ဝတ္ထု​အရ ရဟန်း​လောင်း​သည် ယောကျာ်း​စစ် ဖြစ်​ရ​ခြင်း၊<br />
ဉတ္တိအနုဿာဝနတို့အရ ဉတ်ကမ္မဝါစာကို ဌာန်၊ ကရိုဏ်း၊ ပယတ်၊ သိထိလ၊ ဓနိတ ပီသစွာ မှန်မှန်ကန်ကန် ရွတ်ဖတ်နိုင်ရ၏။<br />
အသက် ၂​၀-ပြည့်​ရ​ခြင်း၊<br />
သီမာ-အရ သိမ်သည် အောင်အောင်မြင်မြင် သမုတ်ခဲ့သော သိမ်ကောင်းဖြစ်ရ၏။<br />
[[တိတ္ထိ]]( ဒိဋ္ဌိ​အယူရှိ​သူ )မဟုတ်​ရ​ခြင်း၊<br />
ပရိသာ-အရ ကံဆောင်သံဃာသည် အနည်းဆုံး ရဟန်းစစ်စစ် ငါးပါးရှိရ၏။<br />
ပဉ္စာ​နန္တ​ရိ​ယ ကံ​ကြီး​များ ကျူးလွန်​ထား​သူ မဟုတ်​ခြင်း-စ​သော အင်္ဂါ​တို့​နှင့် ညီညွတ်​သူ ဖြစ်​ရ​၏။<br />
( မဇ္ဈိမဒေသဖြစ်လျှင် ၁၀-ပါးရှိရ၏။ ယင်းသံဃာတော်များက စုပေါင်းညီညာ ဆောင်ရွက်ကြရ၏။ )
 
ဉတ္တိ​အနု​ဿာ​ဝ​န​တို့​အရ ဉတ်​ကမ္မဝါစာ​ကို ဌာန်၊ ကရိုဏ်း၊ ပ​ယတ်၊ သိ​ထိ​လ၊ ဓ​နိ​တ ပီ​သ​စွာ မှန်​မှန်ကန်​ကန် ရွတ်​ဖတ်​နိုင်​ရ​၏။<br />
သီ​မာ-အရ သိမ်​သည် အောင်​အောင်မြင်​မြင် သမုတ်​ခဲ့​သော သိမ်​ကောင်း​ဖြစ်​ရ​၏။<br />
ပရိ​သာ-အရ ကံ​ဆောင်​သံဃာ​သည် အနည်း​ဆုံး ရဟန်း​စစ်စစ် ငါး​ပါး​ရှိ​ရ​၏။<br />
( မဇ္ဈိမဒေသ​ဖြစ်​လျှင် ၁​၀-ပါး​ရှိ​ရ​၏။ ယင်း​သံ​ဃာတော်​များ​က စုပေါင်း​ညီညာ ဆောင်ရွက်​ကြ​ရ​၏။ )
 
သံဃာက ရဟန်းခံပေးရာ၌လည်း လူမြင်တိုင်း ရဟန်းခံ
ပေးရသည်မဟုတ်။ အပြစ်ဒေါသ လွတ်ကင်း စင်ကြယ်၍
အသက်နှစ်ဆယ်ပြည့်သော သူကိုသာ ရဟန်းခံပေးရသည်။ (၁)
ပဏ္ဍက--ပဏ္ဍုတ်၊ ဖိုမလိင်အင်္ဂါ ထင်ရှားမရှိသောသူ၊ (၂)
ထေယျသံဝါသက--ကိုယ်တိုင် သင်္ကန်းဝတ်၍ ရဟန်းအသွင်ကို
ခိုးယူသောသူနှင့် ရဟန်းစစ်မဟုတ်ဘဲလျက် ရဟန်းစစ်ယောင်
ရဟန်းစစ်တို့နှင့် ပေါင်းသင်းနေထိုင်သူ၊ (၃) တိတ္ထိယပက္ကန္တက
--ရဟန်းစစ်ဖြစ်လျက် ရဟန်းဘောင်မှ စွန့်ခွာ၍ တိတ္ထိဘောင်
သို့ ဝင်ကာ ရဟန်းခံသောသူ၊ (၄) တိရစ္ဆာန-ဗြဟ္မာ၊ နတ်၊
ဂဠုန်၊ နဂါး စသော တိရစ္ဆာန်၊ (၅) မာတုဃာတက--အမိ
ရင်းကို သတ်သောသူ၊ (၆) ပိတုဃာတက--အဘရင်းကို သတ်
သောသူ၊ (၇) အရဟန္တဃာတက--ရဟန္တာကို သတ်သောသူ၊
(၈) လောဟိတုပ္ပါဒက--မြတ်စွာဘုရားအား သွေးစိမ်းတည်
အောင်၊ သွေးခြည်အုအောင် ပြုသောသူ၊ (၉) သံဃဘေဒက
--သံဃာကို ဝိနည်းကံဖြင့် ဂိုဏ်းခွဲသောသူ၊ (၁ဝ) ဘိက္ခုနီ
ဒူသက--ရဟန်းမိန်းမကို ပေါင်းဖော်ဖျက်ဆီးသောသူ၊ (၁၁)
ဥဘတောဗျဉ္စနက--ဖိုမလိင်အင်္ဂါ နှစ်မျိုးပါရှိသောသူ၊ ဤသူ
တစ်ကျိပ်တစ်ယောက်တို့ကား အပြစ်မလွတ်ကင်း၊ မစင်ကြယ်
သော အဘဗ္ဗ ပုဂ္ဂိုလ်များဖြစ်၍ ရဟန်းမခံထိုက်၊ ရဟန်းခံ
မပေးရ။ သံဃာက မသိ၍၎င်း သိလျက်နှင့်၎င်း ရဟန်းခံပေး
သော်လည်း ရဟန်းမဖြစ်။
 
သံဃာ​က ရဟန်းခံ​ပေး​ရာ​၌​လည်း လူ​မြင်​တိုင်း ရဟန်းခံ
အပြစ်ဒေါသ လွတ်ကင်း၍ စင်ကြယ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ပင်
ပေး​ရ​သည်မ​ဟုတ်။ အပြစ်​ဒေါသ လွတ်​ကင်း စင်ကြယ်​၍
ဖြစ်သော်လည်း ရဟန်းခံရာ၌ (၁) ဝတ္ထုသမ္ပတ္တိ -အဘဗ္ဗပုဂ္ဂိုလ်
အသက်​နှစ်​ဆယ်​ပြည့်​သော သူ​ကို​သာ ရဟန်းခံ​ပေး​ရ​သည်။ (၁)
တစ်ကျိပ်တစ်ယောက်မှ လွတ်ကင်း၍ အသက်နှစ်ဆယ်ပြည့်
ပဏ္ဍ​က--ပဏ္ဍုတ်၊ ဖို​မ​လိင်​အင်္ဂါ ထင်ရှား​မ​ရှိ​သော​သူ၊ (၂)
သဖြင့် ရဟန်းလောင်း၏ ပြည့်စုံခြင်း၊ (၂) သီမသမ္ပတ္တိ--
ထေယျသံဝါသက--ကိုယ်တိုင် သင်္ကန်းဝတ်​၍ ရဟန်း​အသွင်​ကို
သိမ်၏ ပြည့်စုံခြင်း၊ (၃) ဉာာတ္တိသမ္ပတ္တိ--ဉာာတ်၏ ပြည့်စုံခြင်း၊
ခိုး​ယူ​သော​သူ​နှင့် ရဟန်း​စစ်​မဟုတ်​ဘဲ​လျက် ရဟန်း​စစ်​ယောင်
(၄) အနုသာဝန သမ္မတ္တိ--ကမ္မဝါ၏ ပြည့်စုံခြင်း၊ (၅) ပရိသ
ရဟန်း​စစ်​တို့​နှင့် ပေါင်းသင်း​နေထိုင်​သူ၊ (၃) တိတ္ထိ​ယ​ပက္ကန္တ​က
သမ္ပတ္တိ--ရဟန်းစစ် ငါးပါး၊ ငါးပါးထက်အလွန်ရှိသဖြင့်
--ရဟန်း​စစ်​ဖြစ်​လျက် ရဟန်း​ဘောင်​မှ စွန့်ခွာ​၍ တိတ္ထိ​ဘောင်
ပရိသတ်၏ ပြည့်စုံခြင်းဟူ၍ အင်္ဂါငါးပါးရှိသည်။ ထိုအင်္ဂါ
သို့ ဝင်​ကာ ရဟန်းခံ​သော​သူ၊ (၄) တိ​ရစ္ဆာ​န-ဗြဟ္မာ၊ နတ်၊
ငါးပါးနှင့် ပြည့်စုံမှ ရဟန်းဖြစ်သည်။ ထိုအင်္ဂါ ငါးပါးနှင့်
ဂဠုန်၊ နဂါး စ​သော တိရစ္ဆာန်၊ (၅) မာ​တု​ဃာ​တ​က--အမိ
ပြည့်စုံခြင်းဟူ၍ အင်္ဂါငါးပါးရှိသည်။ ထိုအင်္ဂါငါးပါးနှင့်
ရင်း​ကို သတ်​သော​သူ၊ (၆) ပိ​တု​ဃာ​တ​က--အဘ​ရင်း​ကို သတ်
ပြည့်စုံမှ ရဟန်းဖြစ်သည်။ ထိုအင်္ဂါငါးပါး နှင့် ပြည့်စုံခြင်းကို
သော​သူ၊ (၇) အရ​ဟန္တ​ဃာ​တ​က--ရဟန္တာ​ကို သတ်​သော​သူ၊
အကြောင်းပြု၍ ရဟန်းကိုပင် ပဉ္စင်းဟု ခေါ်ဆိုကြပြန်သည်။
(၈) လော​ဟိ​တုပ္ပါ​ဒ​က--မြတ်​စွာ​ဘုရား​အား သွေးစိမ်း​တည်
ရဟန်းဖြစ်ကြရာ၌ ကောဏ္ဍညထေရ်သည် ဤဘုရားသာသနာ၌
အောင်၊ သွေး​ခြည်​အု​အောင် ပြု​သော​သူ၊ (၉) သံ​ဃ​ဘေ​ဒ​က
အစအဦးဆုံး ရဟန်းဖြစ်သော ပုဂ္ဂိုလ်တည်း။
--သံဃာ​ကို ဝိနည်း​ကံ​ဖြင့် ဂိုဏ်း​ခွဲ​သော​သူ၊ (၁​ဝ) ဘိက္ခု​နီ
ဒူ​သ​က--ရဟန်း​မိန်းမ​ကို ပေါင်းဖော်​ဖျက်ဆီး​သော​သူ၊ (၁​၁)
ဥ​ဘ​တော​ဗျဉ္စ​န​က--ဖို​မ​လိင်​အင်္ဂါ နှစ်​မျိုး​ပါရှိ​သော​သူ၊ ဤ​သူ
တစ်​ကျိပ်​တစ်​ယောက်​တို့​ကား အပြစ်​မ​လွတ်​ကင်း၊ မစင်​ကြယ်
သော အဘဗ္ဗ ပုဂ္ဂိုလ်​များ​ဖြစ်​၍ ရဟန်းမ​ခံ​ထိုက်၊ ရဟန်းခံ
မ​ပေး​ရ။ သံဃာ​က မ​သိ​၍​၎င်း သိလျက်နှင့်​၎င်း ရဟန်းခံ​ပေး
သော်​လည်း ရဟန်းမ​ဖြစ်။
 
အပြစ်​ဒေါသ လွတ်​ကင်း​၍ စင်ကြယ်​သော ပုဂ္ဂိုလ်​ပင်
ရဟန်းများမှာ (၁) ကျောင်း၊ (၂) သင်္ကန်း၊ (၃) ဆွမ်း၊
ဖြစ်သော်​လည်း ရဟန်းခံ​ရာ​၌ (၁) ဝတ္ထု​သမ္ပတ္တိ -အဘဗ္ဗ​ပုဂ္ဂိုလ်
(၄) ဆေးဟူ၍ မှီရာပစ္စည်း လေးပါးရှိသည်။ ထိုပစ္စည်းလေးပါး
တစ်​ကျိပ်​တစ်​ယောက်​မှ လွတ်​ကင်း​၍ အသက်​နှစ်​ဆယ်​ပြည့်
ကိုမှီ၍ သာသနာ၌ ရှည်မြင့်စွာ တရားအားထုတ်နိုင်သည်။
သ​ဖြင့် ရဟန်း​လောင်း​၏ ပြည့်စုံ​ခြင်း၊ (၂) သီ​မ​သမ္ပတ္တိ--
ထိုပြင့် (၁) ခါးဝတ်သင်းပိုင် သင်္ကန်း၊ (၂) ကိုယ်ဝတ်ဧကသီ
သိမ်​၏ ပြည့်စုံ​ခြင်း၊ (၃) ဉာ​ာတ္တိ​သမ္ပတ္တိ--ဉာ​ာတ်​၏ ပြည့်စုံ​ခြင်း၊
သင်္ကန်း၊ (၃) နှစ်ထပ်ဒုကုဋ်သင်္ကန်းကြီး (၄) သပိတ်၊ (၅)
(၄) အနု​သာ​ဝ​န သမ္မတ္တိ--ကမ္မဝါ​၏ ပြည့်စုံ​ခြင်း၊ (၅) ပရိ​သ
ပဲခွပ်၊ သို့မဟုတ် သင်ဓုန်းထား၊ (၆) အပ်၊ (၇) ခါးပန်းကြိုး၊
သမ္ပတ္တိ--ရဟန်း​စစ် ငါး​ပါး၊ ငါး​ပါး​ထက်​အလွန်​ရှိ​သ​ဖြင့်
(၈) ရေစစ်-ဓမကရိုဏ်ဟူ၍ ပရိက္ခရာရှစ်ပါးရှိသည်။
ပရိသတ်​၏ ပြည့်စုံ​ခြင်း​ဟူ၍ အင်္ဂါ​ငါး​ပါး​ရှိ​သည်။ ထို​အင်္ဂါ
ငါး​ပါး​နှင့် ပြည့်စုံ​မှ ရဟန်း​ဖြစ်​သည်။ ထို​အင်္ဂါ ငါး​ပါး​နှင့်
ပြည့်စုံ​ခြင်း​ဟူ၍ အင်္ဂါ​ငါး​ပါး​ရှိ​သည်။ ထို​အင်္ဂါ​ငါး​ပါး​နှင့်
ပြည့်စုံ​မှ ရဟန်း​ဖြစ်​သည်။ ထို​အင်္ဂါ​ငါး​ပါး နှင့် ပြည့်စုံ​ခြင်း​ကို
အကြောင်းပြု​၍ ရဟန်း​ကို​ပင် ပဉ္စင်း​ဟု ခေါ်​ဆို​ကြ​ပြန်​သည်။
ရဟန်း​ဖြစ်​ကြ​ရာ​၌ ကောဏ္ဍ​ည​ထေရ်​သည် ဤ​ဘုရား​သာသနာ​၌
အစအဦး​ဆုံး ရဟန်း​ဖြစ်​သော ပုဂ္ဂိုလ်​တည်း။
 
ရဟန်း​များ​မှာ (၁) ကျောင်း၊ (၂) သင်္ကန်း၊ (၃) ဆွမ်း၊
(၄) ဆေး​ဟူ၍ မှီ​ရာ​ပစ္စည်း လေး​ပါး​ရှိ​သည်။ ထို​ပစ္စည်း​လေး​ပါး
ကို​မှီ​၍ သာသနာ​၌ ရှည်​မြင့်​စွာ တရား​အားထုတ်​နိုင်​သည်။
ထို​ပြင့် (၁) ခါး​ဝတ်​သင်းပိုင် သင်္ကန်း၊ (၂) ကိုယ်ဝတ်​ဧက​သီ
သင်္ကန်း၊ (၃) နှစ်​ထပ်​ဒုကုဋ်​သင်္ကန်းကြီး (၄) သပိတ်၊ (၅)
ပဲခွပ်၊ သို့မဟုတ် သင်​ဓုန်း​ထား၊ (၆) အပ်၊ (၇) ခါးပန်း​ကြိုး၊
(၈) ရေ​စစ်-ဓ​မက​ရိုဏ်​ဟူ၍ ပရိက္ခရာ​ရှစ်​ပါး​ရှိ​သည်။
( ပရိက္ခရာ။)
ထို​ပရိက္ခရာ ရှစ်​ပါး​ကို သုံးဆောင်​ကာ​နေထိုင်​ရ​သည်။
ထိုပရိက္ခရာ ရှစ်ပါးကို သုံးဆောင်ကာနေထိုင်ရသည်။
ထို​ပြင် (၁) ရဟန်း​ယောကျာ်း၊ (၂) ရဟန်း​မိန်းမ၊ (၃)
ထိုပြင် (၁) ရဟန်းယောကျာ်း၊ (၂) ရဟန်းမိန်းမ၊ (၃)
သာမဏေ​ယောကျာ်း၊ (၄) သာမဏေ​မိန်းမ၊ (၅) ရဟန်း​မိန်းမ
သာမဏေယောကျာ်း၊ (၄) သာမဏေမိန်းမ၊ (၅) ရဟန်းမိန်းမ
လောင်း သေက္ခ​မာန်​မ​ဟူ၍ သီတင်း​သုံးဖော် ငါး​ဦး​ရှိ​သည်။
လောင်း သေက္ခမာန်မဟူ၍ သီတင်းသုံးဖော် ငါးဦးရှိသည်။
ထို​သီတင်း​သုံးဖော် ငါး​ဦး​တို့ တစ်​ဦး​ကို တစ်​ဦး အမှီပြု​ကာ
ထိုသီတင်းသုံးဖော် ငါးဦးတို့ တစ်ဦးကို တစ်ဦး အမှီပြုကာ
နေထိုင်​ရ​သည်။ ယခု​အခါ ရဟန်း​ယောကျာ်း​နှင့် သာမဏေ
နေထိုင်ရသည်။ ယခုအခါ ရဟန်းယောကျာ်းနှင့် သာမဏေ
ယောကျာ်း​နှစ်​ဦး​သာ ရှိ​တော့​သည်။
ယောကျာ်းနှစ်ဦးသာ ရှိတော့သည်။
 
ထို့​ပြင် ရဟန်း​များ​၏ ကျင့်ဝတ်​သိက္ခာပုဒ်​မှာ​လည်း
ထို့ပြင် ရဟန်းများ၏ ကျင့်ဝတ်သိက္ခာပုဒ်မှာလည်း
အကျဉ်း​ချုပ်​အား​ဖြင့် ရဟန်း​ယောကျာ်း​များ​အတွက် နှစ်​ရာ
အကျဉ်းချုပ်အားဖြင့် ရဟန်းယောကျာ်းများအတွက် နှစ်ရာ
နှစ်​ဆယ် ခုနစ်​ပါး၊ ရဟန်း​မိန်းမ​များ​အတွက် သုံး​ရာ​တစ်​ဆဲ့
နှစ်ဆယ် ခုနစ်ပါး၊ ရဟန်းမိန်းမများအတွက် သုံးရာတစ်ဆဲ့
တစ်ပါး၊ အကျယ်အားဖြင့်အကျယ်​အား​ဖြင့် ''နေ-နတ်-ဦး-တိုင်-၈-နိုင်-မိုး-
နံ-ဟုန်-ယာဉ်-ဈာန်၊ မှတ်ရန်မှတ်​ရန် သိက္ခာဂဏန်းတည်း။သိက္ခာ​ဂဏန်း​တည်း။''ဟု
ရှေး​ဆရာ​ကြီး​များ စပ်ဆို​ထား​သည့် ပဋိလောမ​အား​ဖြင့်
ရှေးဆရာကြီးများ စပ်ဆိုထားသည့် ပဋိလောမအားဖြင့်
ကောက်ယူရသောကောက်ယူ​ရ​သော ပိဋကတ် သင်္ချာ လင်္ကာအရလင်္ကာ​အရ ကုဋေ
ကိုး​ထောင်-တစ်​ရာ-ရှစ်​ဆယ်-ငါး​သန်း-သုံး​သောင်း-ခြောက်
ကိုးထောင်-တစ်ရာ-ရှစ်ဆယ်-ငါးသန်း-သုံးသောင်း-ခြောက်
ထောင် အရေအတွက်ရှိသည်။အရေအတွက်​ရှိ​သည်။ ထိုသိက္ခာပုဒ်များကိုထို​သိက္ခာပုဒ်​များ​ကို စောင့်
ရှောက် ထိန်းသိမ်း၍ထိန်းသိမ်း​၍ နေရသည်။နေ​ရ​သည်။
 
ထို့​ပြင် ရဟန်း​များ​မှာ (၁) ဂန္ထ​ဓု​ရ-ဘုရား​ဟော ပိဋကတ်
ထို့ပြင် ရဟန်းများမှာ (၁) ဂန္ထဓုရ-ဘုရားဟော ပိဋကတ်
ကျမ်းဂန်​တို့​ကို သင်​အံ ပို့ချ ကြည့်​ရှု မှတ်သား​ဆောင်ရွက်​ခြင်း၊
ကျမ်းဂန်တို့ကို သင်အံ ပို့ချ ကြည့်ရှု မှတ်သားဆောင်ရွက်ခြင်း၊
(၂) ဝိပဿနာဓုရဝိပဿနာ​ဓု​ရ-သမထဘာဝနာ၊သမ​ထ​ဘာဝနာ၊ ဝိပဿနာ ဘာဝနာကိုဘာဝနာ​ကို
အားထုတ်​ကြိုးစား ပွား များ​ခြင်း​ဟူ၍ အမြဲ​မ​ပြတ် လုပ်​အပ်
အားထုတ်ကြိုးစား ပွား များခြင်းဟူ၍ အမြဲမပြတ် လုပ်အပ်
သော လုပ်​ငန်း​နှစ်​မျိုး​သာ ရှိ​သည်။ ထို​နှစ်​မျိုး​သော လုပ်​ငန်း​မှ
သော လုပ်ငန်းနှစ်မျိုးသာ ရှိသည်။ ထိုနှစ်မျိုးသော လုပ်ငန်းမှ
အလွတ်​ဖြစ်​သော လုပ်​ငန်း​များ​ကား ရဟန်း​များ​နှင့် မ​သက်
အလွတ်ဖြစ်သော လုပ်ငန်းများကား ရဟန်းများနှင့် မသက်
ဆိုင်။ သာသနာ​ပြင်​ပ ဗာ​ဟိ​ရ​လုပ်​ငန်း​များ​သာ ဖြစ်​သည်။
ဆိုင်။ သာသနာပြင်ပ ဗာဟိရလုပ်ငန်းများသာ ဖြစ်သည်။
ထို့​ပြင် ကမ္ဘာ​လောက​ကြီး​တစ်​ခု​လုံး​၌ အရောင်အဝါ​ကို
ထို့ပြင် ကမ္ဘာလောကကြီးတစ်ခုလုံး၌ အရောင်အဝါကို
ပေးတတ်သောပေး​တတ်​သော နေ၊ လ တို့သည်တို့​သည် (၁) မိုးတိမ်၊ (၂) ဆီးနှင်း၊
(၃) မီးခိုးနှင့်မီးခိုး​နှင့် မြူ၊ (၄) ရာဟု ဤ အညစ်အကြေးလေးပါးအညစ်အကြေး​လေး​ပါး
တို့​နှင့် တွေ့​ကြုံ​သော​အခါ အရောင်အဝါ မ​ထွန်းလင်း​နိုင်​ကုန်၊
တို့နှင့် တွေ့ကြုံသောအခါ အရောင်အဝါ မထွန်းလင်းနိုင်ကုန်၊
မ​တောက်ပ​နိုင်​ကုန်၊ မ​တင့်တယ်​နိုင်​ကုန်​သကဲ့သို့၊ ထို့​အတူ
မတောက်ပနိုင်ကုန်၊ မတင့်တယ်နိုင်ကုန်သကဲ့သို့၊ ထို့အတူ
ရဟန်း​ပုဏ္ဏား​တို့​သည်​လည်း (၁) သေ​အရက်​သောက်​ခြင်း၊ (၂)
ရဟန်းပုဏ္ဏားတို့သည်လည်း (၁) သေအရက်သောက်ခြင်း၊ (၂)
မေ​ထုတ်​မှီဝဲ​ခြင်း၊ (၃) ရွှေ​ငွေ​ကို သာယာ​ကိုင်​ခံ​ခြင်း၊ (၄)
မေထုတ်မှီဝဲခြင်း၊ (၃) ရွှေငွေကို သာယာကိုင်ခံခြင်း၊ (၄)
မှားယွင်း​စွာ​အသက်မွေး​မြူ​ခြင်း​ဤ​အညစ်အကြေး​လေး​ပါး​တို့​နှင့်
မှားယွင်းစွာအသက်မွေးမြူခြင်းဤအညစ်အကြေးလေးပါးတို့နှင့်
တွေ့​ကြုံ​သော​အခါ သီလ​ရောင်၊ သမာဓိ​ရောင်၊ ပညာ
တွေ့ကြုံသောအခါ သီလရောင်၊ သမာဓိရောင်၊ ပညာ
ရောင်​တည်း​ဟူ​သော အရောင်အဝါ​တို့​သည် မ​ထွန်းလင်း​နိုင်
ရောင်တည်းဟူသော အရောင်အဝါတို့သည် မထွန်းလင်းနိုင်
ကုန်။ မ​တောက်ပ​နိုင်​ကုန်။ မ​တင့်တယ်​နိုင်​ကုန်။ ထို့​ကြောင့်
ကုန်။ မတောက်ပနိုင်ကုန်။ မတင့်တယ်နိုင်ကုန်။ ထို့ကြောင့်
ရဟန်း​ပုဏ္ဏား​တို့​သည် ယင်း​အညစ်အကြေး လေး​ပါး​တို့​နှင့်
ရဟန်းပုဏ္ဏားတို့သည် ယင်းအညစ်အကြေး လေးပါးတို့နှင့်
ကင်း​လွတ်​အောင် စောင့်ရှောက်​နေထိုင်​ကြ​ရ​သည်။
ကင်းလွတ်အောင် စောင့်ရှောက်နေထိုင်ကြရသည်။
<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊မြန်​မာ့​စွယ်စုံ​ကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁၁​၁)</ref>
 
== ကိုး​ကား ==
== ကိုးကား ==
<references/>
[[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာဗုဒ္ဓ​ဘာသာ]]
၂၅၈၂၇

တည်းဖြတ်မှုများ