သုခေါဒယပြည်: တည်းဖြတ်မှု မူကွဲများ

၄၀၄၆ ဘိုက် ဖယ်ရှားခဲ့သည် ,  ပြီးခဲ့သည့် ၄ နှစ်
တည်းဖြတ်မှုအတွက် စကားချပ် မရှိပါ
စာတွဲများ: မိုဘိုင်းလ် တည်းဖြတ် မိုဘိုင်းလ် ဝက်ဘ် တည်းဖြတ်
No edit summary
စာတွဲများ: မျက်မြင် တည်းဖြတ် မိုဘိုင်းလ် တည်းဖြတ် မိုဘိုင်းလ် ဝက်ဘ် တည်းဖြတ်
|url= http://art.thewalters.org/detail/15634
|title= Seated Buddha in "Maravijaya"}}</ref> The Walters Art Museum.]]
၁၃ရာစုမတိုင်ခင်ကသောက္ကတဲမှာ ခမာအင်ပါယာ လာဗိုနိုင်ငံလက်​အောက်ရှိကုန်သွယ်​ရေးမြို့ဖြစ်သည်။တိုင်လူမျိုးများသည် ​ကျောက်ဖယားချိုင့်ဝှမ်း​ဒေသအထက်ပိုင်းသို့အ​ပြောင်းများလာသည်။
၁၃ရာစုမတိုင်ခင်ကထိုင်းနိုင်ငံများမှာ Prior to the 13th century, [[Tai peoples|Tai]] kingdoms had existed on the northern highlands including the [[Ngoenyang]] (centered on [[Lanna|Chiang Saen]]; predecessor of [[Lanna]]) kingdom and the [[Heokam]] (centered on Chiang Hung, modern [[Jinghong]] in China) kingdom of [[Tai Lue]] people. Sukhothai had been a trade center and part of [[Lavo kingdom|Lavo]], which was under the domination of the [[Khmer Empire]]. The migration of Tai people into upper [[Chao Phraya]] valley was somewhat gradual.
 
သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ​သောက္ကတဲ၏ခမာအင်ပါယာမှခွဲထွက်ခြင်းကို ၁၁၈၀အ​စောပိုင်းမှစခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။​နောက်ပိုင်းတွင် မွန်လူမျိုးများကခမာလက်​အောက်မှခွဲထွက်နိုင်ခဲ့သည်။၁၂၃၉တွင် မွန်တို့၏လက်ထဲမှ ဖိုးခွန်ညီအစ်ကို၂​ယောက်မှသိမ်းယူနိုင်ခဲ့သည်။ညီအစ်ကို၂​ယောက်မှအစ်ကိုမှ​သောက္ကတဲကိုအုပ်ချုပ်ကာ ဖရာ​ရောင်းမင်းဆက်စတင်ခဲ့သည်။၁၂၅၇ခုနှစ်အထိ ​သောက္ကတဲနိုင်ငံမှာ ​ကျောက်ဖယားချိုင့်ဝှမ်းအထက်ပိုင်းအထိဖြစ်သည်။
Modern historians stated that the secession of Sukhothai from the Khmer empire began as early as 1180 during the reign of Po Khun [[Sri Naw Namthom]] who was the ruler of Sukhothai and the peripheral city of Sri Satchanalai (now a part of [[Sukhothai Province]] as [[Amphoe Si Satchanalai|Amphoe]]). Sukhothai had enjoyed a substantial autonomy until it was re-conquered around 1180 by the [[Mon people|Mons]] of Lavo under [[Khomsabad Khlonlampong]].
 
ထိုင်းသမိုင်းပညာရှင်များက ​သောက္ကတဲနိုင်ငံတည်​ထောင်မှုမှာသူတို့နိုင်ငံစတင်တည်​ထောင်ခြင်းဟုမှတ်ကြသည်။[[Image:Wat Taphan Hin.jpg|left|200px|thumb|Wat Saphan Hin, Sukhothai Historical Park]]
Two brothers, Po Khun Bangklanghao and Po Khun [[Phameung]] (''Po Khun'' was a [[Thai_royal_and_noble_titles#Feudal_lifetime_titles|Siamese title]] of high nobility) took Sukhothai from Mon hands in 1239. Bangklanghao ruled Sukhothai as [[Sri Indraditya]] – and began the [[Phra Ruang Dynasty]] - he expanded his primordial kingdom to the bordering cities. At the end of his reign in 1257, the Sukhothai kingdom covered the entire Upper Chao Phraya valley.
 
Traditional Thai historians considered the foundation of the Sukhothai kingdom as the beginning of their nation because little was known about the kingdoms prior to Sukhothai. Modern historical studies demonstrate that Thai history began before Sukhothai. Yet the foundation of Sukhothai is still a celebrated event.
[[Image:Wat Taphan Hin.jpg|left|200px|thumb|Wat Saphan Hin, Sukhothai Historical Park]]
[[Image:Wat Si Chum in Sukhothai.jpg|left|180px|thumb|Phra Achana, Wat Si Chum, Sukhothai Historical Park]]
 
===Expansions under RamkamhaengRamkahaeng===
[[Ban Muang, King of Sukhothai| ဖိုးခွန်ပန့်မိုင်း (Pho Khun Ban Muang)]] နှင့် သူ၏ အစ်ကို [[Ram Khamhaeng the Great|ရမ်းခမ်းဟဲန် (Ram Khamhaeng)]] တို့သည် သောက္ကတဲနိုင်ငံတော် ကို တိုးချဲ့ကြသည်။ထိုသို့တိုးချဲ့​ရေးအပိုင်းတွင်သမိုင်းပညာရှင်များအကြားအငြင်းပွားမှုများလည်းရှိသည်။ အ​နောက်ဖက်တွင် ရမ်းခမ်းဟဲန် မှာပုဂံအင်ပါယာလက်​အောက်မှလွတ်ရန်ကြံ​နေ​သောဝီရီရူး​ခေါင်း​ဆောင်​သည့်မွန်တို့ကိုအကူအညီ​ပေးကာ မွန်တို့မှာ မုတ္တမတွင်နိုင်ငံထူ​​ထောင်နိုင်ခဲ့သည်။​နောက်ပိုင်းမှ ပဲခူးသို့​ပြောင်းသွားသည်။သီရိသနန်ဟန်မှဘုန်း​တော်ကြီးများ​ကြောင့် ​သောက္ကတဲတွင်​ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။၁၂၈၃တွင် ထိုင်းအက္ခရာများကိုတီထွင်ခဲ့သည်။
[[Ban Muang, King of Sukhothai| ဖိုးခွန်ပန့်မိုင်း (Pho Khun Ban Muang)]] နှင့် သူ၏ အစ်ကို [[Ram Khamhaeng the Great|ရမ်းခမ်းဟဲန် (Ram Khamhaeng)]] တို့သည် သောက္ကတဲနိုင်ငံတော် ကို တိုးချဲ့ကြသည်။ To the south, Ramkamhaeng subjugated the kingdom of Supannabhum and Sri Thamnakorn ([[Tambralinga]]) and, through Tambralinga, adopted [[Theravada]] as state religion. Traditional history described the extension of Sukhothai in a great fashion and the accuracy of these claims is disputed. To the north, Ramkamhaeng put [[Phrae]] and [[Muang Sua]] (Luang Prabang) under tribute.
 
To the west, Ramkhamhaeng helped the Mons under [[Wareru]] (who is said to have eloped with Ramkamhaeng’s daughter) to free themselves from Pagan control and established a kingdom at [[Martaban]] (they later moved to [[Pegu]]). So, Thai historians considered the Kingdom of Martaban a Sukhothai tributary. However, in practice, such Sukhothai domination may not have extended that far.
 
With regard to culture, Ramkhamhaeng requested the monks from Sri Thamnakorn to propagate the Theravada religion in Sukhothai. In 1283, the [[Thai script]] was invented by Ramkamhaeng, formulating into the controversial [[Ram_Khamhaeng_the_Great#The_Ramkhamhaeng_stele|Ramkamhaeng Stele]] discovered by [[Mongkut]] 600 years later.
 
It was also this time that the first relation with [[Yuan Dynasty]] was formulated and Sukhothai began sending trade missions to China. The well-known exported good of Sukhothai was the ''Sangkalok'' ([[Song Dynasty]] pottery) – the only period that Siam produced Chinese-styled ceramics and fell out of use by the 14th century.
 
===ဩဇာကျဆင်းလားခြင်းနှင့်အယုဒ္ဓယလက်အောက်ကျရောက်ခြင်း===
ဆူခိုထိုင်း၏ဩဇာတိုတောင်းလာခဲ့သည်။ [[Ram Khamhaeng the Great|ရမ်းခမ်းဟဲန်]] နတ်ရွာစံပြီးနောက် သောက္ကတဲနယ်မြေများပြိုကွဲခဲ့သည်။ သူ၏သား​​တော် ​လော့ထိုင်းနန်းတက်လာသည်။ In ထိုအ​တောအတွင်း ၁၃၇၈တွင် အယုဒ္ဓယဘုရင် တာမာရာချာ ၂ မှ ကျူး​ကျော်လာရောက်ရှိလာပြီးသောက္ကတဲကို ယင်း၏ဩဇာအောက်သွတ်သွင်းလိုက်သည်။
ဆူခိုထိုင်း၏ဩဇာတိုတောင်းခဲ့သည်။ ရာမခမ်ဟိန်နတ်ရွာစံပြီးနောက် သောက္ကတဲနယ်မြေများပြိုကွဲခဲ့သည်။ Ramkhamhaeng was succeeded by his son Loethai. The vassal kingdoms, first [[Uttaradit Province|Uttaradit]] in the north, then soon after the Laotian kingdoms of Luang Prabang and Vientiane (Wiangchan), liberated themselves from their overlord. In 1319 the [[Mon (ethnic group)|Mon]] state to the west broke away, and in 1321 Lanna placed [[Tak Province|Tak]], one of the oldest towns under the control of Sukhothai, under its control. To the south the powerful city of [[Suphanburi]] also broke free early in the reign of Loethai. Thus the kingdom was quickly reduced to its former local importance only. Meanwhile, [[Ayutthaya kingdom|Ayutthaya]] rose in strength, and finally in 1378 King Thammaracha II had to submit to this new power.
[[Image:Ramkhamhaeng Inscription.JPG|right|150px|thumb|Replica of Silajaruek Pokhun Ramkhamhaeng]]
 
== သောက္ကတဲနှင့်မြန်မာပြည် ==
၁၃၇၈တွင်အယုဒ္ဓယတပ်များကျူးကျော်ရောက်ရှိလာပြီးသောက္ကတဲကို ယင်း၏ဩဇာအောက်သွတ်သွင်းလိုက်သည်။ Suffering the urban decline, Luethai moved the capital to [[Pitsanulok]].
သောက္ကတဲ(ဆူခိုထိုင်း)သည် ထိုင်းနိုင်ငံဟူ၍ဖြစ်လာမည့်မြေပေါ်တွင် ရှမ်းတို့၏ပထမဆုံးမြို့ပြနိုင်ငံဖြစ်သည်။ မွန်ဂိုတို့ကြောင့် နန်ချောင်နိုင်ငံပျက်စီးပြီးနောက် ရှမ်းတို့သည် တောင်ဖက်သို့အလုံးအရင်းဖြင့်ဆုတ်ခွာလာခဲ့သည်။ ရှိရင်းစွဲ ပရပထုံ၊ ဟရိဘုဉ္ဇ၊ ဒွာရာဝတီစသည့်မွန်မြို့ပြနိုင်ငံများကိုတိုက်ခိုက်သိမ်းယူပြီး သောက္ကတဲ၊ ဇင်းမယ်(လန်နာ)စသည့်နိုင်ငံများကိုထူထောင်ကြသည်။ မဂဒူးအမည်ရှိ သောက္ကတဲမင်း၏ သားမက်ဖြစ်သူ မွန်-ရှမ်းကပြားတစ်ယောက်သည် ဟံသာဝတီနိုင်ငံကိုထူထောင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင်ပုဂံနိုင်ငံတော်ပျက်စီးပြီးနောက် အင်းဝရှမ်းများနှင့်ဟံသာဝတီမွန်များအနှစ် ၄၀ စစ်ဖြစ်ပွားနေချိန်တွင် သောက္ကတဲသည်အင်အားတောင့်တင်းခဲ့သည်။ သောက္ကတဲရှမ်းတို့သည် ဟံသာဝတီကိုမကြာခဏလာရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင်ထပ်မံပေါ်ထွန်းလာသော အယုဒ္ဂယက ပိုမိုအင်အားကြီးမားလာပြီးသောက္ကတဲကိုသိမ်းယူခဲ့သဖြင့် သောက္ကတဲခေတ်ကုန်ဆုံးခဲ့သည်။[[Image:Sukhothai Viharn.jpg|250px|thumb|right|Sukhothai royal temple, replica in [[Muang Boran]]]]
 
In 1424, after the death of Sailuethai, Paya Ram and Paya Banmeung the two brothers fought for the throne. [[Nagarindrathirat]] of Ayutthaya intervened and further divided the kingdom between the two. Their sister had married to [[Borommaracha II]] of Ayutthaya and produced a son, Prince Ramesuan. When Borommapan died in 1446 without any heirs, the throne passed to Ramesuan or [[Trailokanat]]. Ramesuan was also crowned as the King of Ayutthaya in 1448, thus began the [[personal union]] between the Kingdom of Sukhothai and Ayutthaya.
 
The Silajaruek Sukhothai are hundreds of stone inscriptions that form a historical record of the period. Among the most important inscriptions are Silajaruek Pho Khun Ramkhamhaeng (Stone Inscription of King Ramkhamhaeng), Silajaruek Wat Srichum (an account on history of the region itself and of Srilanka), and Silajaruek Wat Pamamuang (a Politico-Religious record of King Loethai).
 
==The kings of Sukhothai==
{{main|List of Thai Monarchs}}
 
== Comments: Sukhothai in Thai historiography ==
[[Image:Sukhothai Viharn.jpg|250px|thumb|right|Sukhothai royal temple, replica in [[Muang Boran]]]]
Sukhothai story was narrated into Thailand's "national history" in late 19th century by [[King Mongkut]], [[Rama IV]], as a historical work presented to the British diplomatic mission. King Mongkut is considered as the champion of Sukhothai narrative history, based on his find of the Number One Stone Inscription, the 'first evidence' telling the history of Sukhothai.
 
From then on, as a part of modern nation building process, modern national Siamese or Thai history comprises the history of Sukhothai. Sukhothai was said to be the 'first national capital', followed by Ayutthaya, Thonburi until Rattanakosin or today Bangkok. Sukhothai history was crucial among Siam/ Thailand's 'modernists', both 'conservative' and 'revolutionary'. Rama IV (King Mongkut) said that he found 'the first Stone Inscription' in Sukhothai, telling story of Sukhothai's origin, heroic kings such as [[Ram Khamhaeng the Great|Ramkhamhaeng]], administrative system and other developments, considered as the 'prosperous time' of the kingdom.
 
Sukhothai history became important even after the [[Revolution of 1932]]. Researches and writings on Sukhothai history were abundant. Details derived from the inscription were studied and 'theorized'. One of the most well-known topics was Sukhothai's 'democracy' rule. Story of the close relationship between king and his people, vividly described as 'father-son' relationship, the 'seed' of ''Thai Democracy''. However the change in ruling style took place when later society embraced 'foreign' tradition, Khmer's Angkor tradition, influenced by Hinduism and 'mystic' [[Mahayana Buddhism]]. The story of Sukhothai became the model of 'freedom'. [[Jit Bhumisak]], a 'revolutionary' scholar, also saw Sukhothai period as the beginning of Thai people's liberation movement from foreign ruler, Angkor.
 
During military rule, from 1950s, Sukhothai was placed in Thai national curriculum. Sukhothai became model of 'father-son' rule, described as 'Thai Democracy', free from 'foreign ideology'; Angkorian tradition compared to [[communism]]. Other Sukhothai aspects were investigated seriously, such as commoner and slave status, and economic situation. These topics, said, were on stage of ideological thoughts fighting during the Cold war and civil insurgency times in 1960-1970s.
 
== References ==
[[Category:Sukhothai Kingdom| ]]
[[Category:Former countries in Thai history]]
 
သောက္ကတဲ(ဆူခိုထိုင်း)သည် ထိုင်းနိုင်ငံဟူ၍ဖြစ်လာမည့်မြေပေါ်တွင် ရှမ်းတို့၏ပထမဆုံးမြို့ပြနိုင်ငံဖြစ်သည်။ မွန်ဂိုတို့ကြောင့် နန်ချောင်နိုင်ငံပျက်စီးပြီးနောက် ရှမ်းတို့သည် တောင်ဖက်သို့အလုံးအရင်းဖြင့်ဆုတ်ခွာလာခဲ့သည်။ ရှိရင်းစွဲ ပရပထုံ၊ ဟရိဘုဉ္ဇ၊ ဒွာရာဝတီစသည့်မွန်မြို့ပြနိုင်ငံများကိုတိုက်ခိုက်သိမ်းယူပြီး သောက္ကတဲ၊ ဇင်းမယ်(လန်နာ)စသည့်နိုင်ငံများကိုထူထောင်ကြသည်။ မဂဒူးအမည်ရှိ သောက္ကတဲမင်း၏ သားမက်ဖြစ်သူ မွန်-ရှမ်းကပြားတစ်ယောက်သည် ဟံသာဝတီနိုင်ငံကိုထူထောင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင်ပုဂံနိုင်ငံတော်ပျက်စီးပြီးနောက် အင်းဝရှမ်းများနှင့်ဟံသာဝတီမွန်များအနှစ် ၄၀ စစ်ဖြစ်ပွားနေချိန်တွင် သောက္ကတဲသည်အင်အားတောင့်တင်းခဲ့သည်။ သောက္ကတဲရှမ်းတို့သည် ဟံသာဝတီကိုမကြာခဏလာရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင်ထပ်မံပေါ်ထွန်းလာသော အယုဒ္ဂယက ပိုမိုအင်အားကြီးမားလာပြီးသောက္ကတဲကိုသိမ်းယူခဲ့သဖြင့် သောက္ကတဲခေတ်ကုန်ဆုံးခဲ့သည်။