မုတ္တမမြို့: တည်းဖြတ်မှု မူကွဲများ

၂၉၀၆ ဘိုက် ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် ,  ပြီးခဲ့သည့် ၄ နှစ်
တည်းဖြတ်မှုအတွက် စကားချပ် မရှိပါ
အရေးမကြီးNo edit summary
No edit summary
}}
 
'''မုတ္ထမ''' သည် [[ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်|မြန်မာနိုင်ငံ]] ရှိ [[မွန်ပြည်နယ်]] တွင် တည်ရှိသော ဒေသတစ်ခုဖြစ်သည်။ [[မော်လမြိုင်မြို့]] နှင့် [[သံလွင်မြစ်]]ခြားပြီး တည်ရှိသည်။ မော်လမြိုင်မြို့ အနောက်မြောက်၊ သံလွင်မြစ် တစ်ဖက်ကမ်း လက်ျာ
 
==မုတ္တမ==
မော်လမြိုင်မြို့ အနောက်မြောက်၊ သံလွင်မြစ် တစ်ဖက်ကမ်း လက်ျာ
ဘက် နှစ်မိုင်နီးပါးခန့် အကွာတွင် တည်ရှိသော မုတ္တမမြို့
သည် ရှေးအခါက အလွန်ထင်ရှားကျော်စောခဲ့သော ဟံသာဝတီခေတ် မွန်တို့၏ မင်းနေပြည်တော် ဖြစ်ခဲ့သည်။ မုတ္တမဆိပ်ကမ်းမှာ ပင်လယ်ကူးရွက်သင်္ဘောကြီးများ ဆိုက်ကပ်ရာ ဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်ခဲ့သည် အားလျော်စွာ အနောက်နိုင်ငံသားတို့ ရောင်းဝယ်
သည် ရှေးအခါက အလွန်ထင်ရှားကျော်စောခဲ့သော မွန်တို့ ရာဇာနီ
ဖောက်ကား ကျက်စားရာလည်း ဖြစ်ခဲ့ပေသည်။ မုတ္တမစဉ့်အိုးကြီးများမှာ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၊ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ ဂျာဗားကျွန်းနှင့် ဆူမတြားကျွန်းတို့အထိ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထိုနိုင်ငံတို့ရှိ အမျိုးသားပြတိုက်တို့တွင် မုတ္တမစဉ့်အိုးများကို ပြသထားရှိကြသည်။
မင်းနေပြည်ဖြစ်ခဲ့ဘူးသည်။ ထိုအခါ စည်ပင်သာယာသော သင်္ဘော
 
ဆိပ်မြို့ဖြစ်ခဲ့သည် အားလျော်စွာ အနောက်နိုင်ငံသားတို့ ရောင်းဝယ်
== ပထဝီအနေအထား ==
ဖောက်ကား ကျက်စားရာလည်း ဖြစ်ခဲ့ပေသည်။ တောင်စဉ် တောင်
သည်။ ရန်ကုန်မြို့မှ မိုင်ပေါင်း ၁၆၉ မိုင်အကွာ ရန်ကုန် - မုတ္တမ
မီးရထားလမ်းဆုံးမြို့ဖြစ်၍သာ၊ ရဲဌာနာ၊ စာတိုက်ခွဲ၊ နိုင်ငံတော်အ
စိုးရ အထက်တန်းကျောင်း တစ်ကျောင်း ရှိသည်။ မော်လမြိုင်မြို့
သို့ ကူးတို့သင်္ဘောဖြင့် ကူးရသည်။ တောင်စဉ် တောင်
တန်းတို့ကို ကျောခိုင်းတံတိုင်းအသွင် ကာဆီးလျက် ရန်သူတို့
ဖျက်ဆီးခြင်းငှာ ခဲယဉ်းလှသော မုတ္တမမြို့ကြီးသည် လောကဓံတ
ရားအရပျက်စီးလာခဲ့ရာ ယခုအခါ ရွာကြီးတစ်ရွာမျှသာ ရှိတော့
သည်။
သည်။ ရန်ကုန်မြို့မှ မိုင်ပေါင်း ၁၆၉ မိုင်အကွာ ရန်ကုန် - မုတ္တမ
 
မီးရထားလမ်းဆုံးမြို့ဖြစ်၍သာ၊ ရဲဌာနာ၊ စာတိုက်ခွဲ၊ နိုင်ငံတော်အ
== ဝေါဟာရရင်းမြစ် ==
စိုးရ အထက်တန်းကျောင်း တစ်ကျောင်း ရှိသည်။ မော်လမြိုင်မြို့
သို့ ကူးတို့သင်္ဘောဖြင့် ကူးရသည်။
ရာမညတိုင်းမွန် ၃ ရပ်တွင် အထင်ရှားဆုံး ဖြစ်ခဲ့သော မုတ္တမ
မဏ္ဍလဟုခေါ်သည့် မုတ္တမမြို့၏ မူလအမည်ရင်းမှာ ''မော''
တမော'' ဟု ရာဇာဓိရာဇ် အရေးတော်ပုံတွင် ဆိုသည်။ ''
''မော့တမော့'' ဟုလည်း အချို့ ဆိုကြသည်။ ကျောက်ကို
''တမော့''၊ ကျောက်ညွန့် ကျောက်ဖျာကို ''မော့တမော့''၊
''မော့တမော့မြို့'' ဟု မွန်တို့ခေါ်သည်ဟု ဆိုသည်။ နောက်မှ
မုတ္တမဟု တွင်သည်။
== သမိုင်းကြောင်း ==
မုတ္တမမြို့ကို လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁,၄ဝဝ ခန့်လောက်က
မွန်ဘုရင်တစ်ပါး တည်ထောင်ခဲ့ရာ၊ သက္ကရာဇ် ၄၁၈ - ၄၁၉
ခုနှစ်တွင် အနော်ရထာစော တိုက်ခိုက်သိမ်းယူသည်ကစ၍ နှစ်
ပေါင်း ၂ဝဝ ကျော်ကျော် မြန်မာ့လက်နက်နိုင်ငံဖြစ်ခဲ့ရသည်။
 
သို့သော် နရပတိစည်သူမင်း ထားခဲ့သော မုတ္တမမြို့စား အလိမ္မာ
=== ဟံသာဝတီခေတ် ===
အမတ်ကို သက္ကရာဇ် ၆၄၃ ခုနှစ်တွင် မဂဒူဆိုသူက လုပ်ကြံပြီးလျှင်
သို့သော် နရပတိစည်သူမင်း ထားခဲ့သော မုတ္တမမြို့စား အလိမ္မာ
''ဝါရီရူ''(မိုပေါ်ကမင်း) အမည်ခံ၍ မင်းပြုလေသည်။ မုတ္တမ
အမတ်ကို သက္ကရာဇ် ၆၄၃ ခုနှစ်တွင် လုပ်ကြံပြီးလျှင် ''ဝါရီရူ'' (မိုပေါ်ကမင်း) အမည်ခံ၍ မဂဒူး မင်းဆက်ကို [[ဗညားဝါရူး]] (ခေါ်) [[ဝါရီရူးမင်း]]က မုတ္တမမြို့မှ စတင်တည်ထောင်သည်။
 
==မုတ္တမ==
ဝါရီရူမင်းနှင့် ဟံသာဝတီ တရဖျားတို့ အချင်းချင်း သမီးပေး၍
မဟာမိတ်ဆက်ကြသည်။ ထိုနောက် တရဖျား အကောက်ကြံ၍
ကွပ်မျက်ရသည်။ ပဲခူးတွင် မြို့စားခန့်ထားလျက် မုတ္တမကနေပြီး
လျှင်ရာမညတိုင်းကို [[ဝါရီရူမင်း]] အုပ်ချုပ်လေသည်။ မုတ္တမ မင်း
ဆက်ကာဆက်က ဝါရီရူမှစ၍ မင်း ၈ ပါး ရှိသည်။ ၈ ဆက်မြောက်
ဆင်ဖြူရှင်ဗညားဦး လက်ထက် သက္ကာဇ် ၇၃၁ ခုနှစ်တွင် မုတ္တမမှလက်ထက်သစ်တွင်မုတ္တမမှ
ဟံသာဝတီ ပဲခူးသို့ ပြောင်း၍ စိုးစံသည်။ မုတ္တမင်းတို့ကား ရာမ
ည တိုင်းအလုံးနှင့် တနင်္သာရီတိုင်းကိုပါ စိုးပိုင်ကြဘူးသည်။
 
 
=== တောင်ငူခေတ် ===
မုတ္တမမြို့၏ ရှေးအခါ ကြီကျယ်ပုံကို ရာဇဝင်ကြောင်းအရ
သက္ကရာဇ် ၉ဝ၂ ခုနှစ်တွင် တပင်ရွှေထီးနှင့်[[တပင်ရွှေထီး]]နှင့် မုတ္တမမြို့စား စော
ဗညားတို့ ဖက်ပြိုင် တိုက်ခိုက်သော [[မုတ္တမတိုက်ပွဲ]]တွင် ထင်ရှားစွာ
တွေ့မြင်နိုင်သည်။
 
=== ကုန်းဘောင်ခေတ် ===
မုတ္တမမြို့၏ အရှေ့ဖက် သံလွင်မြစ်ဆိပ်နားတွင် မြသိန်းတန်
အလောင်းမင်းတရား နတ်ရွာစံကြောင်း သိသောအခါ မင်းခေါင်နော်ရထာသည် မြေဒူးမင်းနှင့် စိတ်ဝမ်းကွဲလျက်ရှိသည့် အလျောက် တပ်များကိုမီအောင်မလိုက်ဘဲ တောင်ငူကြောင်းပြန် လေသည်။ မင်းခေါင်နော်ရထာသည် မြေဒူးမင်း၏ နောင်တော် ([[နောင်တော်ကြီးမင်း|နောင်တော်ကြီး]])ထံ လူလွှတ်၍ မြေဒူးမင်းသည် ဗိုလ်မှူးတပ်မှူး တို့ဖြင့် [[မုတ္တမမြို့|မုတ္တမ]] မြသိန်းတန်ဘုရားမှာ သွေးသစ္စာ စည်းကြပ် ကြောင်း၊ နောက်တပ်များကိုလည်း မျိုးရိက္ခာ မပေးမပို့စေရ၊ [[စစ်တောင်းမြို့ဟောင်း|စစ်တောင်းမြို့]]သူကြီး ခေါင်းအကြီးတို့ကို ဆင့်ဆိုကြောင်း၊ ဓားတော်ယိမ်းနွဲ့ပါးကိုလည်း သိမ်းယူကြောင်း၊ ထွတ်ချာဒေဝီနှင့် လည်း အပြောအဆိုရှိကြောင်းတို့ကို လျှောက်ထား၏။
စေတီတော် တစ်ဆူနှင့် မြို့၏အနောက်ဖက် တောင်တန်းပေါ်၌
 
=== ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ် ===
 
=== ဒုတိယအင်္ဂလိပ်မြန်မာစစ် ===
 
== မြသိန်းတန်စေတီတော် ==
မုတ္တမမြို့၏ အရှေ့ဖက် သံလွင်မြစ်ဆိပ်နားတွင် မြသိန်းတန်မြသိန်းတန်စေတီတော် တစ်ဆူနှင့် မြို့၏အနောက်ဖက် တောင်တန်းပေါ်၌
ကျိုက်ဖျင်ကူစေတီတော် တစ်ဆူဟူ၍ ထင်ရှားသော စေတီတော်နှစ်
ဆူရှိသည်။ မြသိန်းတန်စေတီတော်ကို သက္ကရာဇ် ၈၅၆ ခုနှစ်၌ မွန်
ပြေးသည်ကို အကြောင်းပြု၍ ယင်းတို့တည်သော စေတီကိုမူ
ကျိုက်ရှမ်းလန် ဟုခေါ်ရာမှ နောင် ကာလရွှေ့လျားသဖြင့်
[[ကျိုက်သံလန်ကျိုက်သံလန်စေတီ]] ဖြစ်လာသည်ဟု ဆိုသည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉)</ref>
 
== ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ==
 
* [[မုတ္တမတိုက်ပွဲ]]
* [[မုတ္တမစဉ့်အိုး]]
 
[[File:Salween delta.jpg|thumb|300px]]
၃၁၇၇

တည်းဖြတ်မှုများ