လက်တင်ဘာသာစကား

(လက်တင် မှ ပြန်ညွှန်းထားသည်)

လက်တင်ဘာသာစကား (Latin:lingua latīnaIPA: [ˈlɪŋɡʷa laˈtiːna])သည် အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများ၏ အီတာလစ်ဘာသာစကားခွဲတွင် ပါဝင်သော ရှေးရိုးဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည်။ လက်တင်အက္ခရာသည် အီထရပ်စကန်နှင့် ဂရိအက္ခရာတို့မှ ဆင်းသက်လာသည်။ လက်တင်ဘာသာစကားကို ကနဦးပြောခဲ့ကြသူများမှာ အီတလီနိုင်ငံလေရှီယမ်ဒေသ မှ ဖြစ်ကြသည်။[၄]

လက်တင်
lingua latīna
Rome Colosseum inscription 2.jpg
Latin inscription, in the Colosseum of Rome, Italy
အသံထွက်[laˈt̪iːna]
ဒေသခံ
လူမျိုးစုLatins
ခေတ်ကာလVulgar Latin developed into the Romance languages, 6th to 9th centuries; the formal language continued as the scholarly lingua franca of medieval Europe and Cilicia, as well as the liturgical language of the Catholic Church.
Latin alphabet 
တရားဝင် အခြေအနေ
ရုံးသုံး အဖြစ် အသုံးပြုမှု
Holy See
တရားဝင် ထိန်းသိမ်းသူ
ဘာသာစကားကုဒ်များ
ISO 639-1la
ISO 639-2lat
ISO 639-3lat
Glottologimpe1234[၂]
lati1261[၃]
Linguasphere51-AAB-aa to 51-AAB-ac
Roman Empire Trajan 117AD.png
Map indicating the greatest extent of the Roman Empire under Emperor Trajan (c. 117 AD) and the area governed by Latin speakers (dark red). Many languages other than Latin were spoken within the empire.
Romance 20c en.png
Range of the Romance languages, the modern descendants of Latin, in Europe.
ဤဆောင်းပါးတွင် IPA အသံထွက် သင်္ကေတများ ပါဝင်သည်။ မှန်ကန်သော ထောက်ပံ့မှုမရှိပါက ယူနီကုဒ်စာလုံးများအစား ? များ၊ လေးထောင့်ကွက်များနှင့် အခြားသင်္ကေတများ မြင်နေရနိုင်သည်။ IPA သင်္ကေတများ မိတ်ဆက်ကို Help:IPA တွင် ကြည့်ပါ။

လက်တင်ဘာသာစကားကို ‌ရောမခေတ်က လက်တီယူမ် "Latium" အမည်ဖြင့်ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။ အင်္ဂလိပ်စကားလုံးအချို့တို့သည် လက်တင်ဘာသာမှမွေးယူထားသောစကားလုံများပင်ဖြစ်ကြသည်။ ဗာတီကန်စီးတီး၏ ဘာသာစကားသည်လည်း လက်တင်ဘာသာပင်ဖြစ်သည်။

ယခုအခါတွင် လက်တင်ဘာသာစကားကို ပြောဆိုခြင်းမရှိကြသော်လည်း တက္ကသိုလ်၊ အဖွဲ့အစည်းများ၏ ဆောင်ပုဒ်များတွင် တွေ့ရပါသေးသည်။ ဂျာမဏီနိုင်ငံတွင်လည်း ဘရီးမန်းရေဒီယိုမှ လက်တင်ဘာသာဆိုင်ရာသိမှတ်ဖွယ်တို့ကို ဖြန့်ချိခဲ့သည်။[၅]

လက်တင်ဘာသာဖြင့်သာရေးသားထားသော လက်တင်ဝီကီပီးဒီးယား (Vicipaedia Latina) ဟူ၍ရှိရာ ဆောင်းပါးပေါင်း ၁၃၄,၀၀၀ ကျော်ရှိသည်။[၆]

အက္ခရာများပြင်ဆင်

လက်တင်ဘာသာစကား၏ အက္ခရာများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။

Aa,Bb,Cc,Dd,Ee,Ff,Gg,Hh,Ii,Kk,Ll,Mm,Nn,Oo,Pp,Qq,Rr,Ss,Tt,Vv (Uu),Xx,Yy,Zz

ယင်းတို့ကို အောက်ပါအတိုင်းဖတ်ရသည်။

a - အာ

b - ဘယ်

c - ခယ်

d - ဒယ်

e - အယ်

f - အက်ဖ်

g - ဂယ်

h - ဟာ

i - အီ

k - ခါ

l - အလ်

m - အမ်

n - အန်

o - အို

p - ပယ်

q - ခူ

r - "error" စကားလုံးမှ "err" (ရကောက်လျှာလိပ်သံဖြင့်)

s - အက်စ်

t - တယ်

v - အူ

x - အစ်ခ်စ်

y - အီဂရိုင်းခါ (ဂရိ "I" ဟုအဓိပ္ပာယ်ရသည်)

z - ဇယ်ထာ

အသံထွက်ပုံပြင်ဆင်

လက်တင်ဘာသာစကား၏ အသံထွက်ပုံသည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားအသံထွက်နှင့် အနည်းငယ်ကွဲပြားခြားနားသည်။

ဗျည်းများပြင်ဆင်

b သည် "ဘ" အသံ

c သည် "ခ" အသံ

d သည် "ဒ" အသံ

f သည် အင်္ဂလိပ်နှင့်အတူ

g သည် "ဂ" အသံ

h သည် အင်္ဂလိပ်နှင့်အတူ

i သည် ဗျည်းနှင့်သရနှစ်မျိုးရှိကာ ဗျည်းသံကို "ယ" အသံဖြင့်ထွက်သည်။ "J" ဟူ၍လည်း ရေး၍ရသည်။

k သည် "ခ" အသံ

l သည် "လ" အသံ

m သည် "မ" အသံ

n သည် "န" အသံ

p သည် "ပ" အသံ

q ၏‌အနောက်တွင် "u" လိုက်သည်။ သို့ဖြစ်ရာ "qu" သည် အင်္ဂလိပ်နှင့်ဆင်တူသည်။

r သည် ရကောက်လျှာလိပ်သံဖြင့် ထွက်သည်။

s သည် "စ" အသံ

t သည် "တ" အသံ

v သည်လည်း ဗျည်းနှင်သရကွဲပြန်သည်။ သရဟုကွဲပြားစေရန် "u" ဟု ယခုခေတ်စာအုပ်များတွင်‌ရေးသားကြသည်။ ဗျည်း "v" ကို "ဝ" အသံဖြင့်ထွက်သည်။

x သည် အင်္ဂလိပ်စကားလုံး "extract" မှ "x" အသံ

z သည် အင်္ဂလိပ်စကားလုံး "adze" မှ "dz" အသံ

သရများပြင်ဆင်

a သည် "အ"

ā သည် "အာ"

i သည် "အစ်"

ī သည် "ဤ"

"o" သည် "အော့"

"ō" သည် "အို/အိုး"

"u/v" သည် "ဥ"

"ū/v̄' သည် "ဦ"

e သည် "အက်"

ē သည် "ဧ"

y သည် "အျူ"

ȳ သည် "အျူး"

"y" ကိုမူဂရိစကားလုံးတွင်သာတွေ့ရသည်။

သရတွဲများပြင်ဆင်

"ae (æ)" သည် "အိုင်း"

"oe (œ)" သည် "အွိုင်း"

"eu" သည် "အေယူ" အသံကို မြန်မြန်ထွက်သည်။

"au" သည် အင်္ဂလိပ်စကားလုံး "out" မှ "ou"

"ei" သည် "အေး"

"ui" သည် အင်္ဂလိပ်စကားလုံး "quick" မှ "ui"

ဗျည်းတွဲများပြင်ဆင်

"ch" သည် "ခ" သံပြင်းပြင်း

"th" သည် "ထ" အသံ

"ph" သည် "ဖ" အသံ

နမူနာစကားလုံးများပြင်ဆင်

Amīcus- အမိကုစ် (သူငယ်ချင်း)၊ Iūdex - ယူဒက်(စ်) (တရားသူကြီး)၊ Vēnālīcius- ဝေနာလီခစ်အု(စ်) (ကျွန်ရောင်းသူ)၊ Poēta- ပေါ့အေတ (ကဗျာဆရာ)၊ Leō- လက်အို (ခြင်္သေ့)၊ Vīllae - ဝီလိုင်း (အိမ်များ)၊ Īrātus- အီရာတု(စ်) (စိတ်ဆိုးသည်)

ကိုးကားပြင်ဆင်

  1. "Schools"။ Britannica (1911 ed.)။
  2. Nordhoff၊ Sebastian; Hammarström၊ Harald; Forkel၊ Robert; Haspelmath၊ Martin, eds. (2013)။ "Imperial Latin"Glottolog။ Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology။
  3. Nordhoff၊ Sebastian; Hammarström၊ Harald; Forkel၊ Robert; Haspelmath၊ Martin, eds. (2013)။ "လက်တင်"Glottolog။ Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology။
  4. Sandys၊ John Edwin (1910)။ A companion to Latin studies။ Chicago: University of Chicago Press။ pp. 811–812။
  5. "Latein: Nuntii Latini mensis lunii 2010: Lateinischer Monats rückblick" (in Latin). Radio Bremen. Archived from the original on 18 June 2010. Retrieved 16 July 2010
  6. Gomes, Lee (September 29, 2007). "Veni, Vidi, Wiki: Latin Isn't Dead on 'Vicipaedia' – Online Reference Features Britannia Spears, Disneyi; Disputing Computatrum". The Wall Street Journal. Retrieved September 30, 2011.
  • Benjamin L. D'ooge - Latin for beginners