သက်ရှိ(Life)
Temporal range: 4280–0 Ma
Ruwenpflanzen.jpg
ယူဂန်းဒါးနိုင်ငံRwenzori Mountainsတွင် တွေ့ရသော အပင်များ
သိပ္ပံနည်းကျ အမျိုးအစားခွဲခြင်း e
Domains and Supergroups

ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သက်ရှိများ:

ရုပ်ဝတ္ထုတစ်ခု၌ ဆဲလ်အချက်ပြခြင်းနှင့် ကိုယ်အားကိုယ်ကိုး ရှင်သန်ရပ်တည်နိုင်ခြင်းစသည့် ဇီဝဖြစ်စဉ်များ ပါရှိခြင်းသည် "သက်ရှိ"(ဖြစ်ခြင်း) (Life)၏ ဝိသေသလက္ခဏာဖြစ်သည်။ နိုင်းယှဉ်ကြည့်လျှင် (သေဆုံးသွားသဖြင့်) ဤသို့သော ဇီဝဖြစ်စဉ်များရပ်တန့်သွားသောကြောင့်ဖြစ်စေ၊ ဤသို့သော ဇီဝဖြစ်စဉ်များအစမှကတည်းမှပင် လုံးဝကင်းမဲ့သောကြောင့်ဖြစ်စေ ဤသို့သော ရုပ်ဝတ္ထုများကို သက်မဲ့ဟု ခေါ်ဆိုနိုင်သည်။ အပင်များ၊ တိရစ္ဆာန်များ၊ မှိုများ၊ ပရုတ်တင့်စ်များ(protists)၊ အာခိယာ(archea)၊ ဘက်တီးရီးယားအစရှိသဖြင့် သက်ရှိပုံစံအမျိုးမျိုး တည်ရှိသည်။ ဤသို့သော သက်ရှိများကို လေ့လာသည့် သိပ္ပံပညာရပ်ကို ဇီဝဗေဒဟု ခေါ်သည်။

အဓိပ္ပါယ်ဖွင့်ဆိုချက်များပြင်ဆင်

"သက်ရှိ"(ဖြစ်ခြင်း)၏ အဓိပ္ပါယ်ဖွင့်ဆိုချက်သည် သိပ္ပံပညာရှင်များနှင့် အတွေးအခေါ်ပညာရှင်များကို ကာလကြာရှည်စွာ စိန်ခေါ်နေသော အကြောင်းအရာတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ကွဲပြားခြားနားသော အဓိပ္ပါယ်ဖွင့်ဆိုချက်မျိုးစုံကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။[၁][၂][၃] ဤသို့ဖြစ်ရခြင်းမှာ "သက်ရှိခြင်း"သည် ရုပ်ဝတ္ထုတစ်ခုမဟုတ်ပဲ၊ ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်နေသောကြောင့်လည်း တစ်ပိုင်းဖြစ်သည်။[၄][၅][၆]ကမ္ဘာ့အပြင်ဘက်၌ရှိနေနိုင်သော သက်ရှိဝတ္ထုများ၏ ဝိသေသလက္ခဏာများအကြောင်းကို မသိရှိနိုင်သေးခြင်းကလည်း ဤအဓိပ္ပါယ်ဖွင့်ဆိုချက်ပြုရာ၌ ပိုမိုရှုပ်ထွေးလာစေသည်။ [၇][၈] ဒဿနိကဗေဒအားဖြင့် "သက်ရှိ"(ဖြစ်ခြင်း)၏ အဓိပ္ပါယ်ဖွင့်ဆိုချက်များကို ထုတ်ဖေါ်ဖွင့်ဆိုကြရာ၌လည်း၊ အရာဝတ္ထုများကို သက်ရှိသက်မဲ့ခွဲခြားရာတွင် တခြားဗေဒများကဲ့သို့ပင် အခက်အခဲများတွေ့ကြသည်။[၉] တရားဥပဒေအားဖြင့် "သက်ရှိ"(ဖြစ်ခြင်း)၏ အဓိပ္ပါယ်ဖွင့်ဆိုချက်များတွင် ယေဘုယျအားဖြင့် လူတစ်ယောက်ကို မည်သည့်အချိန်တွင် သေဆုံးသည်ဟု ကြေငြာမည်ဟူသော ဆုံးဖြတ်ချက်နှင့် ဤဆုံးဖြတ်ချက်၏ ဥပဒေအကြောင်းအရ အကျိုးဆက်များကို အဓိကအာရုံထားကာ ဖေါ်ပြကြပြီး၊ ဤအဓိပ္ပါယ်ဖွင့်ဆိုချက်များအပေါ် အချေအတင်ဝေဖန်ဆွေးနွေးကြသည်။[၁၀]

ဇီဝဗေဒပြင်ဆင်

အခြားကြည့်ရန်။ သက်ရှိရုပ်စု
 
သက်ရှိ၏ ဝိသေသလက္ခဏာများ

မှတ်စုများပြင်ဆင်

  1. ဗိုင်းရပ်စ်များနှင့် ၎င်းနှင့်ပုံစံတူ သက်ရှိများ၏ အီဗော်လူးရှင်း("evolution")နှင့် မျိုးတူစုခြင်းသည် အခုအချိန်အထိ တိကျသေချာမှု မရှိသေးပေ။ ထိုကြောင့် အကယ်၍ ကလာပ်စည်းပါသက်ရှိသည် ကလာပ်စည်းမပါသက်ရှိမှ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲလာခဲ့လျှင် ဤအုပ်စုဖွဲ့မှုကို paraphyleticခေါ်နိုင်သည်။ အကယ်၍ အနီးစပ်ဆုံးဖြစ်ပြီး ဘုံဖြစ်သော ဘိုးဘေးဘီဘင်(common ancestor)ကို မထည့်ခဲ့လျှင် ဤအုပ်စုဖွဲ့မှုကို polyphyleticဟု ခေါ်သည်။
  2. ကူးစက်တတ်သော ပရိုတိန်း မော်လီကျူးများဖြစ်သည့် prionများကို သက်ရှိရုပ်စုအဖြစ် မှတ်ယူလေ့မရှိပါ၊ ၎င်းတို့ကို သက်ရှိရုပ်စုကဲ့သို့သော အော်ဂဲနစ်ဝတ္ထုပုံစံများ(organic structures)ဟုသာ ဖေါ်ပြကြသည်။
  3. တချို့သော သက်ရှိရုပ်စုကဲ့သို့သော အော်ဂဲနစ်ဝတ္ထုပုံစံများကို subviral agentsဟု ယူဆကြသည်။ ဤအုပ်စုတွင် ဗိုင်းရပ်စ်အပေါ်မှီခိုသော (ပွားရန် အခြားဗိုင်းရပ်စ်များကို လိုအပ်သော) satelliteများနှင့် defective interfering particleများ ပါဝင်သည်။

ကိုးကားပြင်ဆင်

  1. Tsokolov, Serhiy A. (May 2009). "Why Is the Definition of Life So Elusive? Epistemological Considerations". Astrobiology 9 (4): 401–12. doi:10.1089/ast.2007.0201. PMID 19519215. Bibcode2009AsBio...9..401T. 
  2. Defining Life, Explaining Emergence။ Niels Bohr Institute (1997)။ 14 March 2012 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။ 25 May 2012 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
  3. McKay, Chris P. (14 September 2004). "What Is Life—and How Do We Search for It in Other Worlds?". PLOS Biology 2 (9). doi:10.1371/journal.pbio.0020302. PMID 15367939. 
  4. Mautner, Michael N. (1997). "Directed panspermia. 3. Strategies and motivation for seeding star-forming clouds". Journal of the British Interplanetary Society 50: 93–102. Bibcode1997JBIS...50...93M. 
  5. Mautner, Michael N. (2000). Seeding the Universe with Life: Securing Our Cosmological Future. ISBN 978-0-476-00330-9 
  6. McKay, Chris (18 September 2014). "What is life? It's a Tricky, Often Confusing Question". Astrobiology Magazine. 
  7. "Life: past, present and future" (December 1999). Philosophical Transactions of the Royal Society of London B 354 (1392): 1923–39. doi:10.1098/rstb.1999.0532. PMID 10670014. PMC:1692713. 
  8. Mautner, Michael N. (2009). "Life-centered ethics, and the human future in space". Bioethics 23 (8): 433–40. doi:10.1111/j.1467-8519.2008.00688.x. PMID 19077128. 
  9. Jeuken M (1975). "The biological and philosophical defitions of life". Acta Biotheoretica 24 (1–2): 14–21. doi:10.1007/BF01556737. PMID 811024. 
  10. Capron AM (1978). "Legal definition of death". Annals of the New York Academy of Sciences 315 (1): 349–62. doi:10.1111/j.1749-6632.1978.tb50352.x. PMID 284746. Bibcode1978NYASA.315..349C.