ကျိုက်လတ်မြို့

နယ်ပိုင်ရုံး ဆိုက်သည့်
(ကျိုက်လတ် မှ ပြန်ညွှန်းထားသည်)

ကျိုက်လတ်မြို့သည် ဧရာဝတီတိုင်း၊ မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဖျာပုံခရိုင်အတွင်း နယ်ပိုင်ရုံးစိုက်သောမြို့ ဖြစ်သည်။ မအူပင်မြို့အနီး ဧရာဝတီမြစ်မှ ဖြာထွက် သွားသော သံသပွတ်မြစ်၏အဆက် ဖြစ်သည့် ကျိုက်လတ်မြစ်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ကျိုက်လတ်ဟူသော အမည်မှာ မွန်စကားဖြစ်၍၊ ဘုရားပြိုဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ခရစ်နှစ် ၁၈၄ဝ ကျော်ခန့်က ယခုကျိုက်လတ်မြို့ ၆ လမ်းနှင့် ရ လမ်းအကြား ကမ်းနားဖက် အနီး၌ရှိသော ဉာဏ်တော် ၉ တောင်ခန့်ရှိ စေတီတစ်ဆူမှာ ရေထဲသို့ ပြိုလဲကျသွားကြောင်း အဆိုရှိသည်။ ယင်းစေတီ ပြိုကျသွားသည်ကို အစွဲပြု၍ ကျိုက်လတ်ခေါ်တွင်လာခဲ့သည်ဟု ပြောစမှတ်ပြုကြသည်။ ကျိုက်လတ်မြို့နေရာမှာ ရှေးအခါက အင်းနှင့် ကျေးရွာများ ရှိခဲ့သည်။ ကျိုက်လတ်မြို့၏ အနောက်ဖက် ယခုကွင်းပေါက်ပိုင်းဟုခေါ်သော ရပ်ကွက်သည် ရှေးအခါက ဖိုးတောကုန်းဖြစ်၏ဟု အမှတ်အသားရှိသည်။ ခရစ်နှစ် ၁၈၇၅ ခုနှစ်တွင် သုံးခွခရိုင်ကို တည်ထောင် ခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က မအူပင်နယ်နှင့် ကျိုက်လတ်နယ်တို့မှာ သုံးခွခရိုင်ထဲတွင် ပါဝင်ကြသည်။ ထို့နောက် လူဦးရေများလာ သည်ကတစ်ကြောင်း၊ စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်သော လယ်ယာမြေကွက် များ ကျယ်ပြန့်လာသည်ကတစ်ကြောင်းတို့ကြောင့် ၁၈၉၃ ခုနှစ် တွင် ဤ ခရိုင်၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသကို မြောင်းမြခရိုင်အမည် ဖြင့် ခွဲထုတ်လိုက်သည်။ တစ်ဖန် ၁၉ဝ၃ ခုနှစ်တွင် ဖျာပုံ ခရိုင်ကို ခွဲထုတ်ပြန်သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ကျိုက်လတ်နယ်နှင့် မြို့မှာ ဖျာပုံခရိုင်အတွင်းတွင် ပါဝင်လေသည်။ ၁၉ဝဝ ပြည့်နှစ် တွင် ကျိုက်လတ်မြို့၌ တောင်းကော်မီတီ ဖွဲ့စည်း၍ ၁၉ဝ၅ ခုနှစ်တွင် မျူနီစီပယ်အဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့လေသည်။

ကျိုက်လတ်နယ်တွင် ကျိုက်လတ်မြို့နယ်နှင့် ဒေးဒရဲ မြို့နယ်များ ပါဝင်သည်။ ကျိုက်လတ်မြို့သည် ရန်ကုန်၊ ဖျာပုံ၊ ဘိုကလေး၊ ဒေးဒရဲ၊ မအူပင်၊ ညောင်တုန်း စသောမြို့များနှင့် ရေလမ်းခရီးဖြင့် အဆက်အသွယ်ရှိ၍ အရောင်းအဝယ် ကောင်းမွန်ပြီးလှျင် စည်ကားသည်။ မြို့ပေါ်၌ နိုင်ငံတော်အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်း၊ ဆေးရုံနှင့် အခြားအစိုးရရုံးများ ရှိသည်။ ဉာဏ်တော် ၉ တောင် ၂ မိုက်ခန့်ရှိသော တိလောက မာရဇိန် ရုပ်တုတော်ကြီးကို မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၅၂ ခုနှစ်၌ သွန်းခဲ့သည်။ ထို့ပြင် မြို့၏ကျက်သရေဆောင်ဖြစ်သော လေးထောင့်ကန်ခေါ် ရေကန်ကြီးမှာ အလျားပေ ၂ဝဝဝ အနံပေ ၈၄ဝ အနက်မှာ ၁ဝ ပေခန့် ရှိသည်။

ကျိုက်လတ်မြို့နယ်သည် ဖျာပုံခရိုင်တွင် အငယ်ဆုံးမြို့နယ် ဖြစ်သည်။ အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင် ၂၇၇ မိုင်ရှိပြီး ကျေးရွာနယ်မြေပေါင်း ၉၃ ခု ပါဝင်သည်။ ကျိုက်လတ်နယ်မှ ဆန်စပါး အုန်းသီးနှင့် ကွမ်းသီးများ ထွက်သည်။ ကျိုက်လတ်မြို့မှ အနီးပါတ်ဝန်းကျင်မြို့ရွာများသို့ ရေလမ်း ဖြင့်သာ သွားလာနိုင်သည်။

နှစ်စဉ် တပို့တွဲလ၌ ရေငန်ပိုင်ဦးရှင်ကြီးအား ပူဇော်ပသ သော ပွဲကို ကျိုက်လတ်မြို့တွင် ရပ်ကွက်ချင်း အပြိုင်အဆိုင် ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျိုက်လတ်မြို့၏ လူဦးရေမှာ ၁၅၇၉ဝ ဖြစ်သည်။

ယနေ့ခေတ်တွင် အလွန်ကြီးမားသော ကံဘုန်းပွင့်စေတီတော်ကြီးကို တည်ထားနိုင်ခဲ့၍ ဧရာဝတီတိုင်းကြီး၏ ကိုယ်စားပြု ဗုဒ္ဓအကယ်ဒမီကြီး တခုကိုပါ စနစ်တကျ အောင်မြင်စွာ ဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့ပါပြီ။


ဇီဝိတဒါန နဲ့ ကျိုက်လတ်

၁၂၆၈ ခုနစ်တွင် ဧရာဝတီတိုင်း၊ ကျိုက်လတ်မြို့သို့ လယ်တီဆရာတော်ဘုရားကြီးကိုယ်တိုင်ကြွရောက် တရားဟောကာ မိမိတို့ရဲ့ကျေးဇူးရှင်များဖြစ်ကြတဲ့ ကျွဲနွားတို့၏ အသားများကို စားခြင်းမှရှောင်ရန်မိန့်ကြားတော်မူလေ၏၊ မြို့သူမြို့သားအားလုံးကလည်း လိုက်နာကြကာ ကျိုက်လတ်မြို့တွင် မည်သူမျှအမဲသားမစားကြတော့ပေ။

ထိုနောင် ကျိုက်လတ်ပစ္ဆိမာရုံဆရာတော်ကြီးက ဆက်လတ်ဟောကြားရာ အသားသတ်ရုံကိုပါ ဆရာတော်ကြီးအမူးပြုတဲ့ ကျိုက်လတ်မြို့သူမြို့သားတွေက လိုင်စင်ယူပြီး ဇီဝိတဒါနအသင်းကြီးကို တည်ထောင်ကာ ကုသိုလ်ပြုနိုင်ခဲ့ကြလေသည်၊ ထို့နောင်ကျိုက်လတ်ပစ္ဆိမာရုံဆရာတော်ကြီးက ဤဂါထာဖြင့် အနုမောဒနာပြုခဲ့လေသည်။

စက္ကဝတ္တိံ သုနိဿာယ၊ ဧဓန္တိ စတုဒီပိကာ။ မဟာဒါနံ သုနိဿာယ၊ ဧဓန္တု ဓမ္မပါလကာ။ (စက္ကဝတ္တိံ- ဘုန်းကံကြီးမား စကြာမင်းတရားကို။ သုနိဿာယ- ကောင်းစွာအမှီပြု၍။ စတုဒီပိကာ- လေးကျွန်းသူလေးကျွန်းသားတို့သည်။ ဧဓန္တိယထာ- ကြီးပွါးရကုန်သကဲ့သို့။ တထာ- ပုံစံနှိုင်းယူ ထို့အတူသာလျှင်။ မဟာဒါနံ- သိန်းတန် သန်းတန်မက ပါဏာတိပါတအစ ငါးဖြာငါးဝ ကြီးကျယ်သော မဟာဒါနကို။ သုနိဿာယ- ကောင်းစွာအမှီရကြကုန်သည်ဖြသ်၍။ ဓမ္မပါလကာ- နယ်နှင့်တကွဓမ္မပါလ ကျိုက်လတ်မြို့သူမြို့သား ကမ္ဘာသူကမ္ဘာသားတို့သည်။ ဧဓန္တု- ပစ္စုပ်သံသာ နှစ်ဖြာအကျိုး တိုးတတ်စည်ကား ကြီးပွါးကြပါစေကုန်သတည်း။)

Ref- သာသနာဝင်ကျမ်း (သတ္တမတွဲ)

ဘန္တေ ပညောဘာသ (ကျိုက်လတ်) ဘီအေ၊ ဓမ္မာစရိယ၊ ရန်ကုန်ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ် မှ သုတေသနပြုကာ စုစည်းတင်ပြအပ်ပါသည်။



[၁]

ကိုးကားပြင်ဆင်

  1. မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)

ဓမ္မပါလ မည်ရတွင်ခေါ် ကျိုက်လတ်ရွှေမြို့တော်

အရှင်ပညောဘာသ (ကျိုက်လတ်)